Necmiye ÜN YILDIRIM *
İlker YILMAZ **
ÖZET
Zihinsel özürlülük (Mental Retardasyon); gelişim sürecinde ortaya çıkan, uyumsal davranışlardaki yetersizlik ile karakterize, genel zeka fonksiyonlarında önemli derecede ortalamanın altında olma halidir.
Fiziksel uygunluk, beklenmedik durumlara cevap vermek ve boş zaman aktivitelerini yapmak için yeterli enerjiyle aşırı yorgunluk olmadan günlük yaşam aktivitelerini yapabilmek için gereklidir. Yapılan araştırmalarda zihinsel özürlü bireylerin fiziksel uygunluk düzeylerinin zihinsel özürlü olmayan bireylerden daha düşük olduğu bulunmuştur. Zihinsel özürlü çocukların düşük fiziksel uygunluk düzeyleri ve uzun reaksiyon zamanları, günlük yaşam aktivitelerinde bağımsız olmalarını engelleyen önemli problemler arasındadır.
Zihinsel özürlü çocukların fiziksel uygunluk düzeylerinin düşük olmasını sadece kognitif (bilişsel) yeteneklerin kısıtlı olmasına bağlamak doğru değildir. Bu çocuklar için uygun fiziksel eğitim programlarının olmayışı, uygun öğretme teknikleri ve pratiklerin yapılamaması da diğer önemli nedenler arasında sayılabilir. Zihinsel özürlü bireyler ile çalışan kişilerin hem zihinsel özürlülük hakkında hem de fiziksel uygunluk komponentleri hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Bu kişiler ayrıca özel öğretim teknikleri, özel motivasyon stratejileri öğrenmelidir. Fiziksel uygunluk düzeylerinin belirlenmesi ve buna yönelik eğitim programlarının düzenlenmesi, zihinsel engelli çocuıkların günlük yaşamda bağımsızlıklarını arttıracaktır.
Anahtar Kelimeler : Mental retardasyon, fiziksel uygunluk, kardiyovasküler endurans, kas kuvveti.
Zihinsel Özürlülük (Mental Retardasyon)Nedir?
Yıllardan beri zihinsel özürlülüğün çok farklı tanımlamaları yapılmıştır. Bunun nedeni zihinsel özürlülüğün birçok farklı disiplinleri yakından ilgilendirmesidir. Bu nedenle bu durum farklı yönlerden ele alınmış ve değişik tanımlamalar yapılmıştır. İlk yapılan tanımlama biyolojik ve tıbbi kriterler temel alınarak yapılmıştır. Konu ile ilgili en son tanımlama ise Amerikan Zihinsel Özürlülük Birliği (1992) tarafından yapılmıştır. Bu tanımlamaya göre zihinsel özürlülük; gelişim sürecinde ortaya çıkan, uyumsal davranışlardaki yetersizlik ile karakterize, genel zeka fonksiyonlarında önemli derecede ortalamanın altında olma durumudur (Heward, 1996; Masi, 1998; Bertoti, 1999; Eripek, 1996).
Amerikan Zihinsel Özürlülük Birliği’nin tanımına göre bireylerin zihinsel özürlü olup olmadığının belirlenmesinde üç kriter önemlidir (Masi, 1998; Bertoti, 1999; Winnick, 1995). Bu kriterler:
1 - Genel zeka fonksiyonlarında ortalamanın altında olması:
Standardize zeka testlerinde ortalama puanın 70-75’in altında olması teşhis için önemli bir parametredir. Dünyada yaygın olarak kullanılan 2 tane zeka testi vardır. Bu testlerden Stanford-Binnet’te 68 ve altındaki değerler, Wechsler’de 70 ve altındaki değerler ortalamanın altı olarak kabul edilir (Heward,1996; Patri, 1990; Barof, 1995).
2 - Uyumsal davranışlardaki yetersizlik:
Uyumsal davranışlar; toplumda yaşamak, çalışmak ve rekreasyonel aktiviteler için gerekli olan becerilerdir. Başka bir deyişle bireyin kendi yaşından ve kültür grubundan beklenen kişisel bağımsızlık ve sosyal sorumluluk kriterlerini yerine getirmesidir. Amerikan Zihinsel Özürlülük Birliği’nin tanımında belirtilen uyumsal davranış alanları; İletişim, özbakım, ev yaşamı, sosyal beceriler, toplumsal yararlılık, kendini yönetme, sağlık ve güvenlik, eğitim ve öğretim, boş zamanları değerlendirme ve iş yaşamıdır. Bu sayılan uyumsal davranışlardan 2 veya daha fazlasında yetersizlik olması teşhis için yeterlidir (Heward, 1996).
3 - Gelişimsel süreçten orijin alma:
Gelişim döneminden kastedilen, zihinsel gelişimin meydana geldiği dönemdir. En son yapılan tanımlamada bu yaş sınırı 18’dir. Böyle bir sınırlamaya gidilmesinin nedeni; zihinsel özürlülük durumunu, zihinsel işlevlerde gerilik ve uyumsal davranışlarda yetersizlik özellikleri gösteren diğer engel durumlarından ayırmak içindir(Heward, 1996; Patri, 1990; Eripek, 1996).
Zihinsel Özürlü Bireyin Özellikleri
1- MOTOR GELİŞİM: Zihinsel özüre sahip çocuklarda tüm diğer gelişim alanlarında olduğu gibi motor gelişim alanında da yetersizlikler bulunmaktadır. Motor gelişim fiziksel gelişme ve büyüme ile bağlantılı olarak olgunlaşmaktadır. Zihinsel özürlü çocuklarda fiziksel büyüme ve gelişme, genellikle metabolik ve endokrin bozukluklara ya da genetik mutasyonlara bağlı olarak, normal akranlarının gerisinde kalmaktadır. Bu durum, kaba ve ince motor beceriler ile el-göz koordinasyonunu da etkilemektedir. Zihinsel özürlü çocukların sahip olduğu zayıf kaslar ve stabil olmayan eklemler, yaşamlarının ilk yıllarından başlayarak motor gelişime ait basamaklara ulaşmalarında gecikmelere neden olmaktadır (Özsoy, Özyürek ve Eripek, 1989).
Yapılan araştırmalarda, zihinsel özürlü çocukların, sosyal gelişimlerindeki yetersizliklerden dolayı, fiziksel aktivitelere katılmada güçlük çektikleri ya da katılımlarının zayıf olduğu; bu durumun da çocukların motor performanslarını olumsuz yönde etkilediği belirtilmektedir (Metin ve Şahin, 1996).
2 - ZİHİNSEL GELİŞİM: Zihinsel özürlü bireylerin öğrenmeleri güçtür ve zaman alır. Ayrıca yetişkin yaşta bile bazı kavramları ya da becerileri kazanmaları mümkün olmayabilir. Hafif bir zihinsel özüre sahip olsalar bile, normal akranlarının seviyesinde öğrenebilmeleri için özel eğitim desteğine gereksinim duymaktadırlar (Özsoy, Özyürek ve Eripek, 1989).
Zihinsel özürlü çocukların öğrenme kapasiteleri, öğrenme süreçlerinde (dikkat, bellek ve genelleme becerileri gibi) yeterli ve etkili olabilmek için uygun değildir. Ancak bilgiyi uygun şekilde toplama, etiketleme, sınıflama, hatırlama ve kullanma yetenekleri az da olsa bulunmaktadır. Soyut kavramları, sembolleri ve genellemeleri daha az anlayabilmektedirler (Patri, 1990; Eripek, 1996; Rusch, Linneman ve Rylance, 1997).
Zihinsel özürlü çocuklar, öğrenme ve diğer aktivitelere (gerekli zaman dilimi içerisinde) dikkatlerini odaklamada başarısızdırlar. Dikkat süreleri kısa ve dağınıktır. Bu durum, öğrenme aktivitesi ile ulaşılmaya çalışılan hedefe ulaşılamamasına neden olmaktadır. Özellikle seçici dikkat ile ilgili sorunları, dikkatlerini vermeleri gereken yere değil, kişinin davranışlarına odaklamaları ile kendini göstermektedir (Özsoy, Özyürek ve Eripek, 1989).
3 - DİL GELİŞİMİ: Yapılan araştırmalarda, zihinsel özürlü çocukların dil gelişim düzeylerinin zeka yaşı düzeylerinden daha düşük olduğu bulunmuştur. Ayrıca alıcı dil düzeyleri, ifade edici dil düzeylerinden daha yüksektir. Konuşmaya genellikle yaşıtlarından daha geç başlamaktadırlar. Dil gelişimi özürün şiddetine bağlı olarak yavaş ilerlemektedir. Dil ve konuşma problemleri bulunmakta, ses ve artikülasyon bozuklukları normal çocuklardan daha sık görülmektedir (Eripek, 1996).
4 - SOSYAL VE DUYGUSAL GELİŞİM: Zihinsel özürlü bireylerin sosyal ve kişilik özelliklerinde tipik bazı problemler görülmektedir. Bu problemler kısmen toplumdaki bireylerin bu çocuklara yönelik tutum ve davranışlarıyla, kısmen de çocuğun geçmişte kendisinden beklenen davranışları yerine getirmedeki başarısızlıklarıyla ilgilidir (Rusch, Linneman ve Rylance, 1997).
Zihinsel özürlü bireyler, kişinin topluma uyumunda önemli rol oynayan uyumsal davranış şekilleri açısından yetersizdirler. Bu yetersizlikleri, topluma sosyal uyumlarını güçleştirmekte, gerekli eğitimsel ve psikolojik önlemler alınmadığı taktirde sosyal uyumları imkansız hale gelmektedir (Ersoy ve Avcı, 2000).
Zihinsel Özürlü Bireylerde Fiziksel Uygunluk
Yapılan araştırmalarda zihinsel özürlü bireylerin fiziksel uygunluk düzeylerinin zihinsel özürlü olmayan bireylerden daha düşük olduğu bulunmuştur. Zihinsel özürlü çocukların fiziksel uygunluk düzeylerinin düşük olması ve reaksiyon zamanlarının(kişiye bir uyarının verilmesi ile kişinin uyarana verdiği cevabın başlangıcı arasında geçen zaman dilimi) uzun olması günlük yaşam aktivitelerinde bağımsız olmalarını engelleyen önemli problemler arasındadır (Ün ve Erbahçeci, 2001; Ün, Erbahçeci ve Ergun, 2001).
Zihinsel özürlü bireylerin uygun uyarının seçilmesinde, buna uygun cevabın verilmesinde ve algılanan bilgilerin depolanmasında başarısız oldukları açıklanmıştır (Leclair,Polock ve Elliott 1993). Zihinsel özürlü bireylerin bilgi işlem süreçleri yavaş ve yetersizdir. Bu nedenle de öğrenme, hafıza ve reaksiyon zamanları olumsuz yönde etkilenir (Mosley, 1985). Zihinsel özürlü bireylerin reaksiyon zamanı, normal bireylerin reaksiyon zamanı ile karşılaştırıldığında daha uzun bulunmuştur (Mosley, 1985; Saccuzzo ve Michael, 1984; Gardepe ve Runcie, 1983).
Zihinsel özürlü bireyleri zihinsel özürlü olmayan bireylerden ayıran en önemli iki özellik; dikkatlerini toplama ve tekrarlama işleminde yetersiz kalmalarıdır. Dikkatin herhangi bir aktiviteye hazırlıklı olma, uyarıyı algılama ve cevap işlemi komponentlerini içeren bir yönetici olduğu ileri sürülmüştür. Genel dikkat, bilgi işlem sisteminin tüm yönlerini etkiler. Genel dikkatte meydana gelen bozukluktan dolayı zihinsel özürlü bireyler reaksiyon zamanı işlevinde düşük performans gösterirler (Matson, 1983).
Fiziksel aktivite ve egzersiz sağlıklı bireyler için olduğu gibi zihinsel özürlü bireyler için de bir o kadar hatta daha önemlidir. Böyle olmasına karşın bu popülasyondan elde edilen bilgiler yeterli değildir (Pitetti ve Campbell, 1991). Zihinsel özürlü bireyler uzun yıllar yaşayabildikleri için bu bireylerde yaşlı popülasyonun sayısı da artmaktadır (Seltzer ve Krauss, 1987). Bu nedenle zihinsel özürlü yaşlı bireylerin fiziksel uygunluk düzeylerinin belirli seviyede tutulması ve geliştirilmesinin önemli olduğu açıklanmıştır. Zihinsel özürlü yaşlılarda kardiyovasküler bozukluklar oldukça yaygındır ve yaşamdan beklentileri doğrudan aktivite ile ilgilidir. Bu nedenle zihinsel özürlü bireylere egzersizin önerilmesi önem taşımaktadır (Pitetti ve Campbell, 1991).
Zihinsel özürlü bireyler, zihinsel özürlü olmayan bireyler ile karşılaştırıldıklarında obezite (şişmanlık) görülme oranının oldukça yüksek olduğu bulunmuştur. Yapılan araştırmalarda, obezite (şişmanlık) ile zeka düzeyleri arasında ters bir ilişki olduğu belirtilmiştir (Kell ve Rimmer, 1987; Kreze, Zelinda ve Juhas, 1974). Bu bilgilere rağmen zihinsel özürlü bireyler arasında obezite görülme oranı çok fazla araştırılmamıştır. Hafif ve orta derecede zihinsel özürü olan bireylerde obezite oranının ciddi ve ağır olanlara göre daha fazla olduğu görülmektedir. Hafif ve orta derecede zihinsel özürlü kadınların %38’i, erkeklerin %28’i obez bulunurken, diğer grupta bu oranın kadınlarda %28, erkeklerde %7 olduğu açıklanmıştır (Fernhall, 1993).
Zihinsel özürlü bireylerde obezitenin temel nedeni, uygun olmayan beslenme alışkanlığı ve inaktivitedir. Ağır derecede zihinsel özürlü bireyler başkalarına bağımlı bir hayat sürdürdükleri için bu grupta obezitenin görülme oranı daha düşüktür. Hafif ve orta derecede olanlar ise başkalarına daha az bağımlı yaşamakta, ne zaman, ne kadar ve hangi sıklıkta yiyeceklerine kendileri karar vermektedirler. Bu durum obezite görülme oranını arttırmaktadır (Fernhall, 1993).
Obezite gelişiminin önlenmesi ve obez olan zihinsel özürlü bireylerde vücut yağ oranının azaltılmasına yönelik çalışmaların yapılması önem taşımaktadır.
Pek çok çalışma, zihinsel özürlü yetişkin bireylerin kuvvet seviyelerinin zihinsel özürlü olmayan bireylerden düşük olduğuna dikkat çekmektedir. Kas kuvveti ve enduransı, ağırlık taşımak ve kaldırmak, merdiven inip çıkmak, iyi bir duruşu devam ettirmek, işle ilgili aktiviteleri yerine getirmek dahil günlük aktivitelerde geliştirilmiş performans ile ilişkilidir. Kuvvet azlığı, osteoporozun (kemik erimesi) gelişmesine ve travma riskinin artmasına neden olur (Feliz, McCubbin ve Shaw; 1998).
Kuvvet eğitim programı; kişinin hoşlandığı, ilerleyici, kişiye özel planlanmış, gövde, kol ve bacaklardaki özel kas gruplarını hedefleyen aktiviteleri içermelidir (Rimmer ve Kelly, 1991). İdeal programın haftada 3 gün, 15-20 dk süren seansları içermesi gerektiği belirtilmiştir. Kas kuvvetini artırmak için; elastik bantlar, ağırlıklar, ağırlık makinaları, kalistenik (büyük kas gruplarını içeren) ve ağırlık kaldırma egzersizlerinin kullanılabileceği açıklanmıştır.
Rimmer ve Kelly (1991), zihinsel özürlü bireyler için kas kuvvetini arttırmaya yönelik bir program geliştirmişlerdir.Bu programın içeriğinde şunlar yer almaktadır:
1 - Her çalışma seansı 8-10 tekrardan oluşur
2 - Birinci seans için 1 maksimum tekrarın (bir defada kaldırılan maksimum ağırlık) %30’u
3 - İkinci seansta 1 maksimum tekrarın %60’ı
4 - Üçüncü sette 1 maksimum tekrarın %70 ‘i alınır.
Çalışan kas grubuna göre 1 maksimum tekrar belirli aralıklarla belirlenmelidir.
Zihinsel özürlü bireylerin kas kuvveti ve enduransı üzerine yapılan çalışmaların çoğu saha çalışmaları olmuştur. Bunlar sit-ups (mekik), push-ups (şınav çekme), bükülü kolla asılma ve pull-ups (barfiks çekme) testleridir (Fernhall, 1993; Campbell, 1973; Speakman, 1977).
Saha testleri, zihinsel özürlü bireyler için geçerli ve güvenilir test yöntemi değildir. Bu testleri yaparken testin iyi anlaşılmaması ve motivasyon eksikliği problemleri vardır. Zihinsel özürlü bireyler için bükülü kolla asılma testinin güvenilirliği oldukça düşüktür. (r=0.48). Bununla birlikte sit-ups (mekik) testinin hem çocuklar hem de yetişkinler için güvenilirliği daha yüksektir. (r=0.66-0.90) (Londere ve Johnson, 1974; Pizarro, 1990).
Sit-ups (mekik) ve push-ups gibi saha testleri kas kuvvetini ölçmede iyi bir değerlendirme yöntemi değildir. İzometrik ve izokinetik laboratuar testleri zihinsel özürlü bireyler için daha objektif bilgiler sağlar (Fernhall, 1993). Fernhall (1993), yetişkin zihinsel özürlü bireylerin kas kuvvetini, zihinsel özürlü olmayan bireylerle kıyaslamış, üst ekstremite (kollar) kas kuvvetini zihinsel özürlü olmayan bireylerinkinin %78, alt ekstremite (bacaklar) kas kuvvetini %71 olarak bulmuştur. Pitetti (1990), yaptığı bir araştırmada, izokinetik diz fleksiyon (dizi bükme)-ekstansiyon (dizi açma) kas kuvvetinde benzer sonuçlar elde etmiştir. Zihinsel özürlü bireylerin izokinetik diz fleksiyon ve ekstansiyon kas kuvveti zihinsel özürlü olmayan bireylerden daha düşük bulunmuştur. Alt ekstremite (bacak) kas kuvveti belirgin olarak max VO 2 (maksimum oksijen tüketimi) ve koşu performansı ile yakından ilişkilidir ve zihinsel özürlü olmayan bireylerle kıyaslandığında daha düşüktür. Bu nedenle bu populasyonda, zayıf kas kuvvetinin max VO 2’ yi limitleyen faktör olduğu açıklanmıştır (Horvat ve arkadaşları, 2000).
Kardiyovasküler Uygunluk
Kardiyovasküler uygunluk, fiziksel uygunluğun en önemli parametrelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bunun nedeni ise genel sağlık durumu ve koroner arter hastalığı ile yakından ilişkili olmasıdır (Peters, Cady, Bischoff, Bernstein ve Pike, 1983). Ayrıca kardiyovasküler uygunluk, boş zaman aktiviteleri ve yaşam kalitesi için gerekli olan önemli bir parametredir. Hem zihinsel özürlü bireyler hem de sağlıklı bireylerin iş performansı ile yaşam kalitesi arasında pozitif bir ilişki vardır (Fernhal, Tymeson ve Webster, 1988).
Laboratuar çalışmalarından temel alınarak yapılan çalışmalarda 18-40 yaş grubu zihinsel özürlü bireylerin kardiyorespiratuar kapasiteleri değerlendirilmiş ve maksimum oksijen tüketim değerleri en düşük 30 ml. kg -1 . dk -1 ile 38-42 ml. kg -1 . dk -1 arasında bulunmuştur (Kittredge ve arkadaşları, 1994; McCubbin ve arkadaşları, 1997). Çalışmalarda, kadınlar ve erkeklerin kardiyovasküler endurans düzeyleri kıyaslanmış, kadınların kardiovasküler endurans düzeylerinin erkeklerden %10-20 arasında düşük olduğu belirtilmiştir (Fernhall ve arkadaşları, 1996; Frey ve arkadaşları, 1999). Bu verilerin zihinsel özürlü olmayan bireyler arasındaki farkla uyumlu olduğu görülmüştür.
Zihinsel özürlü olan ve olmayan bireylerin maxVO 2 ’lerinin (maksimal oksijen tüketimi) değerleri karşılaştırıldığında zihinsel özürlü bireylerin max VO 2 ’nin düşük veya birbirine benzer olduğu rapor edilmiştir. Fernhall, Pitetti ve arkadaşları yaptıkları araştırmada çocuk ve yetişkin zihinsel özürlü bireylerin maxVO 2 değerlerini erkeklerde 32-36 ml. kg -1 . dk -1 , kadınlarda 26-35 ml. kg -1 . dk -1 olarak bildirmişlerdir ( Fernhall ve arkadaşları, 1996). Başka bir çalışmada ise kadın ve erkeklerin kardiyovasküler endurans seviyelerinin 39.4-46 ml. kg -1 . dk -1 arasında olduğu açıklanmıştır (Fernhall ve arkadaşları, 2000). Teo-Hoh ve McCubbin (1999), çocuk ve yetişkin zihinsel özürlü grupta maxVO 2 normal değerinin 41 ml. kg -1 . dk -1 olduğunu rapor etmişlerdir.
Zihinsel özürlü bireylerde fizyolojik değişiklikler elde etmek için bunlara 20-30 dk’lık yüksek yoğunlukta egzersiz vermek sorunlara neden olabilir. Bu durumda egzersize, iş yükünü yavaş yavaş, aşamalı olarak arttırarak başlamak en iyisidir. 5 veya 10 dk’lık bir aktivite ile başlanır ve kişilerin kalp hızı ölçümüyle yoğunluk derecesi ayarlanır (Rimmer, 2000).
Her ne kadar fiziksel aktivitenin herhangi bir tipini gerçekleştirmek sağlığa faydalı olsa da maksimal kalp hızının belirlenmesi ile egzersiz şiddetinin ayarlanması sağlığa daha fazla yarar sağlayacaktır. The American College of Sports Medicine (ACSM), maksimal kalp hızının %55-90’ı arasında bir hedef kalp hızının uygun olacağını bildirmiştir. ACSM daha önce egzersiz yapmamış bireyler için de %55-64’lük kalp hızının iyi bir başlangıç olduğuna dikkat çekmiştir. Bir kişinin hedef kalp hızı (HKH) şu formülle hesaplanır (Rimmer, 2000):
HKH=220-yaş
2. Aşama=(220-yaş) -kişinin istirahat kalp hızı
3. Aşama=2. aşamadan elde edilen değer x egzersizin yoğunluğu
4. Aşama=3. aşamadan elde edilen değer +istirahat kalp hızı
Genellikle egzersizin yoğunluğu belirlenirken istirahat kalp hızının %60’ı alınır. HKH belirlendikten sonra bu kalp hızında egzersiz yapılmalıdır. Egzersizin hangi şiddette yapılacağı HKH hesaplanması sonucunda belirlenir. Egzersizin şiddeti kadar süresi ve sıklığıda önemlidir. Her gün yapılan düzenli aktivitelerin sağlığa faydası daha fazla olsa da, haftada 3 gün yapılacak aktivitelerin de etkili olduğu vurgulanmaktadır. Aktivitenin süresi minumum 30 dk, ideal programın ise yaklaşık 60 dk sürmesi gerektiği belirtilmektedir.
Zihinsel Özürlü Bireylerde Düşük Aeorobik Kapasiteye Neden Olabilecek Faktörler
1 - Motivasyon ve konunun anlaşılmaması: 1970-1980 yılları arasında zihinsel özürlü bireylerde, düşük kardiyovasküler test sonuçlarının yaygın olarak öne sürülen sebeplerinden birinin, motivasyon eksikliği ve konunun anlaşılmaması olduğu açıklanmıştır (McCubbin ve arkadaşları,1997). Normal zeka puanının düşük olması ve davranışsal problemler bu sonucu ortaya çıkaran faktörlerdir.
2 - Fiziksel Aktivite Yokluğu: Zihinsel özürlü bireylerin çoğu (çocuk, yetişkin, adölesan) düzenli olarak bir fiziksel aktiviteye katılamamaktadırlar. Bu nedenden dolayı literatürde fiziksel aktivite yokluğunun düşük kardiyorespiratuar uygunluğa neden olduğu kabul edilmektedir (Fernhall, 1993).
Frey ve arkadaşları aktif olan zihinsel özürlü bireylerle, sedanter yaşayan bireyleri karşılaştırmışlar ve aktif olan grubun kardiyovasküler uygunluklarının yüksek olduğunu göstermişlerdir (Frey ve arkadaşları). Frey ve arkadaşları (1999) maksimal oksijen tüketiminin iyi eğitilmiş koşucularda 56.3 ml. kg -1 . dk -1 , sedanter bireylerde de 30-40 ml. kg -1 . dk -1 arasında olduğunu bildirmişlerdir. Bu araştırmalar göstermektedir ki yaşam şekli (aktif veya sedanter), genel populasyonda olduğu gibi zihinsel özürlü bireylerin kardiyovasküler uygunluk düzeyleri üzerinde de etkilidir.
Zihinsel özürlü çocukların dikkat süreleri kısa ve öğrenme yetenekleri oldukça azdır. Fiziksel uygunluk eğitim programı, bu çocukların fiziksel uygunluk düzeylerini geliştirdiği gibi bu çocukların daha dikkatli olmalarını ve öğrenme yeteneklerinin artmasını sağlar. Fiziksel aktivite ve egzersiz programları zihinsel özürlü çocukların mental düzeylerinde herhangi bir değişiklik yapmamasına rağmen bu çocukların toplumla entegrasyonunda önemli yer tutan adaptif davranışların gelişmesine katkıda bulunacaktır. Yüksek düzeyde fiziksel uygunluğu olanlar uyarıya daha hızlı tepki vermekte, aerobik antrenman şekilleri ise zihinsel süreci hızlandırmaktadır.
KAYNAKLAR
1. BAROF GS., Mental Retardation: Nature, Cause and Management, John Willey and Son, London, (1974), Pp:1-3.
2. BERTOTİ DB., Mental Retardation:Focus on Down Syndrome, Pediatric Physical Therapy, Phiadelphia, (1999), Pp: 283-313.
3. CAMPBELL J., Physical Fitness and MR: A Review of Resarch, Ment Retard, 11, 26-29, (1973).
4. ERİPEK S., Zihinsel Engelli Çocuklar, 2.Baskı, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir, (1996).
5. ERSOY Ö., Avcı N., Özel Eğitimi Olan Çocuklar ve Eğitimleri.,Ya-Pa Yayın Pazarlama San. Tic. A.Ş, İstanbul, (2000), Pp:145-175.
6. FERNHALL B., Physical Fitness and Exercise of Individual with Mental Retardation, Medicine and Science in Sports and Exercise, 25, 4, 442-450, (1993).
7. FERNHALL B.G., Tymeson T., Webster GE., Cardiovascular Fitness of Mentally Retarded Adults: A Study of Feasibility, Arc. Phys. Med. Rehabil. Q, 5, 12-28, (1988).
8. FERNHALL B., and et al., Cardiorespiratory Capacity of Individuals with Mental Retardation Including Down Syndrome, Med. Sci. Sports Exerc, 28, 366-371, (1996).
9. FERNHALL B.,and et al., Cross Validation of the 20-m Shuttle Run in Children with Mental Retardation, Adap. Phys. Act. Q, 17, 402-412, (2000).
10. FREY BC., and et al., Physical Fitness of Trained Runners with and without Mental Retardation, Adapt. Phys. Act. Q, 16,126-137, (1999).
11. FELİZ M., McCubbin JA., Shaw J., Bone Mineral Density, Body Composition and Muscle Strength in Premenopousal Women with Mental Retardation, Adapted Physical Activity Quarterly, 15, 345-356, (1988).
12. GARTEPE JP., Runcie D., Heart Rate and Reactions Times for Mentally Retarded and Nonretarded Adults in Subject and Experimental-Initiated Tasks, American Journal of Mental Deficiency, 88,3, 314-320, (1983).
13. HEWARD W., Exceptional Chıldren, Merrill Publishing Company, NewJersey, (1996), Pp: 133-186.
14. HORVAT M., and et al., Comparison of Isokinetic Peak Force and Work Parameter in Youth with and without Mental Retardation, Med. Sci. Sports Exerc, 31, 1190-1195, (2000).
15. KELLY LE., Rimmer JH., A Practical Method for Estimating Percent Body Fat of Mentally Retarded Males, Adapt. Phys. Activity Q, 4, 17-125, (1987).
16. KREZE A., Zelinda M., Juhas J., Garbara M., Relationship Between Intelligence and Prevalence of Obesity, Hum. Biol, 46, 109-113, (1974).
17. KITTREDGE JM., and et al., Validation of Rockport Fitness Walking Test for Adult with Mental Retardation, Med. Sci. Sports. Exerc, 26, 95-102, (1994).
18. LECLAIR AD., Pollock BJ., Elliott D., Movement Preparation in Adult with and without Down Syndrome, American Journal of Mental Retardation, 97,6, 628-633, (1983).
19. LONDREE BR., Johnson LE., Motor Fitness of TMR vs EMR and Normal Children, Med. Sci. Sports, 6, 247-252, (1974).
20. MATSON JL., Mulic JA., Handbook of Mental Retardation, Pergamon Press, New York, (1983), Pp:171-181, 499-510.
21. MASI G., Psychiatric Illness in Mentally Retarded Adolescents: Clinical Features, Adolescence, 33, 455-435, (1998).
22. METİN N., Şahin S., Zihinsel Engelli Çocuklarda İnce Devimsel Becerilerin Kazandırılması, Antalya Uluslararası Engellilerde Spor Eğitimi Sempozyumu, Antalya, 26-28 Ekim(1996).
23. MOSLEY JL., High-Speed Memory-Scanning Task Performance of Mildly Mentally Retarded and Nonretarded Individuals, American Journal of Mental Deficiency, 90,1, 81-89, (1985).
24. McCUBBIN JA., Et al., Correlation study of three cardiovasculer fitness tests for men with mental retardation, Adapt. Phys. Act. Q, 14, 432-50, (1997).
25. ÖZSOY Y., Özyürek M., Eripek S., Özel Eğitime Giriş, Karatepe Yayınları, Ankara, (1989), Pp:173-204.
26. PITETTI KH., Campbell KD., Mentally Retarded Individuals- A Population At Risk?. Medicine and Science in Sports and Exercise, 23,5, 586-593, (1991).
27. PATRI PL., Adapted Physıcal Education and Sport, Human Kinetics Books, Champaign, Illinois, (1990), Pp:153-174.
28. PAFFENBARGER RS., Hyde LD., Wing AL., Hsieh CC., Physical Activity, All-Cause Mortality and Longevity of College Alumni, N. Engl. J. Med. 314, 605-613, (1986).
29. PETERS RK., Cady LD., Bischoff L., Bernstein L., Pike MP., Physical Fitness and Subsequent Myocardial Infarctionin Healthy Workers, JAMA, 249, 3052-3056, (1983).
30. PITETTI KH., A Reliable Isokinetic Strength Test for Arm and Leg Musculature for Mildly Mentally Retarded Adults, Arc. Phys. Med. Rehabil, 71, 669-672, (1990).
31. PITETTI KH., Fernhall B., Figoni S., Comparing Two Regression Formulas That Predict VO2 peak Using the 20-M Shuttle Run for Children and Adolescents, Pediatric Exercise Science, 14, 125-134, (2002).
32. PIZARRO P., Reliablity of Health Reated Test for Mainstreamed Educaple and Trainable Mentally Retarded Handicapped Adolescent, Adapt. Phys. Activity Q, 7, 240-248, (1990).
33. RUSCH JC., Linneman D., Rylance BJ., Belief About Social Integration from the Perspectives of Persons with Mental Retardation, Job Coaches and Employers, American Journal on Mental Retardation, 102, 2, 1-12, (1997).
34. RIMMER JH., Achievinga benefical fitness: Aprogram and a philosphy in mental retardation, American Association on Mental Retardation, Chicago, (2000), Pp:1-36.
35. RIMMER JH., Kelly LE., Effect of Resistance Training Program on Adult with Mental Retardation, Adapted Physical Activity Qarterly, 8, 146-153, (1991).
36. SPEAKMEN HGB., Physical Fitness of the Mentally Retarded: A Brief Survey of the Literature, Can. J. Apply Sport. Sci, 2, 171-176, (1977).
37. SACCUZZO DP., Michael B., Speed of İnformatiın-Processing and Structural Limitations by Mentally Retarded and Dual-Diagnosed Retarded-Schizophrenic Persons, American Journal of Mental Deficiency, 89,2, 187-194, (1984).
38. SELTER MM., Krauss MW., Aging and Mental Retardation: Extending the Continuum, Washington, DC, American Association of Mental Retardation, 13-14, (1987).
39. TEO-KOH SM., Cubbin JA., Relationship between VO2 and 1-mile Walk Test Performance of Adolescents with Mental Retardation, Pediatr. Exerc. Sci, 11, 144-157,(1999).
40. ÜN N., Erbahçeci F., The Evaluation of Reaction Time on Mentally Retarded Children, Pediatric Rehabilitation, 4,1, 17-20, (2001).
41. ÜN N., Erbahçeci F., Ergun N., Mental Retarde Çocuklarda Fiziksel Uygunluğun Değerlendirilmesi, Romatizma, 16,1,16-21,(2001).
42. WINNICK JP., Percertual-Motor Development, In: Adapted Physical Education and Sport, Human Kinetics, USA, (1995), Pp:271.280.
Mental Retardation and Physical Fitness
ABSTRACT
Mental Retardation is a condition which occurs during the development process. It is charactarized with disability of adaptive behaviours and being seriously below in general intelligence functions.
Fitness is necessary for responding the unexpected circumtances and for doing daily living activities with enough energy and without over fatigue. In many studies the fitness level of mentaly retarded individuals was found lower than the normal ones’. Low fitness level of mentaly retarded children and their long reaction time two of the important problems which obstruct their independence in daily living activities.
Only making a connection between mental retarded children’s low fitness level and their limited cognitive skills is not right. The absence of appropriate physical education program, appropriate teaching techniques and practices for these children can be counted among the other important causes. The one who works with mentaly retarded individuals should be informed about the mental retardation and fitness components. They should also learn special teaching tecniques and special motivation strategies. Determining their fitness levels and arranging education programs will increase the mentaly retarded children’s independence in daily living.
Keywords : Mental retardation, physical fitness, cardiovasculer endurance, strength.
An individual is considered to have mental retardation(MR) based on the following three critia:1) intellectual functional level (IQ) below 70-75; 2) significant limitations existing in two or more adaptive skill areas, and) the condition is present from childhood (defined as age 18 or less).
Approximately, 87 percent of individuals with MR will be mildly affected and will be only a little slower than average in learning new information and skills. For those mildly affected, their MR in many times not readily apparent and may not be identified until their enter school. As adults, individuals with MR will be able to lead independed lives in the community. The remaining 13 percent of people with MR will be have serious functional limitations and require more support systems than individuals with mild MR.
Fitness is necessary for responding the unexpected circumtances for doing leisure time activities with enough energy and for doing daily living activities without over fatigue as a vigorious and vigilant person. In many studies the fitness level of mental retarded individuals were found lower than the normal one. Low fitness level of mental retarded children and their long reaction time two of the important problems which prevent their independence in daily living activities.
It is generally assumed that most children with MR are not engaged in regular physical activity and therefore, lack of activity contributes to poor cardiovascular fitness reported in the literature. However, little scientific proof is offered to substantiate this assumption in that there exists little objective data on physical activity patterns of individuals with MR. Some of the commonly cited causes of poor cardiovascular test results of person with MR were poor motivation and task.
Muscle strength is fundamental for producing efficient movement for individuals without disabilities and individuals with MR. Muscle strength, especially lower body muscle, for with MR, is fundamental for overall health, for improving vocational productivity, and for gaining independence in activities of daily living. Cardiovascular fitness and endurance run performance are directly related to leg strength in children and adolescents with MR. In addition, level of physical activity are significantly associated with back strength in children and adolescent, with and withouth MR.
Physical activity has been shown to positively affect physical functioning and to prevent functional limitations. Plausible mechanisms for this effect may involve reducing the incidence of cronic disease, the major cause of functional limitation, and maintaining the physiological capacity to enable normal functional performance. In addition, physical fitness has been found to be associated with a lower incidence or cardiovascular disease and mortality.
It’s not right only making a connection between mental retarded children’s low fitness level and their limitd cognitive skills. The absence of appropriate physical education program for these children and the appropriate teaching tecniques and practices which can’t done can be counted among the other important causes. One who works with mental retarded individuals should be informed about the mental retarded and fitness components. They should also learn special teaching tecniques and special motivation strategies. Determining their fitness levels and appropriate education program will be increase the mental retarded children’s independence in daily living.
Keywordsp: Mental retardation, cardiovascular endurance, muscle strength, fitness.
* Yrd. Doç. Dr., Abant İzzet Baysal Üniversitesi K.D. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu.
** Yrd. Doç. Dr., Anadolu Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu.
© 2005- T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi - Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı