II. Özürlüler Şurası

BAKIM HİZMETLERİ

BAKIM HİZMETLERİ KOMİSYONU

Başkan
Yrd. Doç. Dr. Atilla TAZEBAY - Gazi Üniversitesi

Başkan Yardımcıları
Reyhan GAZEL - SP'li Çocuklar Derneği Başkanı
Gökhan SEYLAN - Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Vakfı

Raportörler
Tayyar KUZ - Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı -Özürlüler Uzmanı
Seçil ARSLAN KAYA - Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü - Sosyal Çalışmacı
H. Reyhan ÖZGÖBEK - Süleyman Demirel Huzurevi - Fizyoterapist

SOSYAL HİZMET VE YARDIMLAR
BAKIM HİZMETLERİ

1. GİRİŞ
2. BAKIM HİZMETİ GEREKSİNİMİ VE UYGULAMA PRENSİPLERİ
2.1. Kurumda Bakım İhtiyacı
2.1.1. Kurum Bakımı Kalitesinin Artırılması
2.2. Bireysel Bakım Hizmetleri
2.2.1. Evde Bakım ve Bireysel Destekler

3. BAKIM ALANINDA ÇALIŞACAK PERSONELİN YETİŞTİRİLMESİ

4. BİREYLERİN KENDİ KENDİNE YETMEYİ ÖĞRENMESİ
4.1. Günlük yaşam aktiviteleri ve rehabilitasyon

5. BAKIM HİZMETLERİ VE FİNANSMAN YÖNTEMLERİ

6. KAYNAKLAR
EK: A. Seyyar, Bakıcı Mesleğine Yönelik Eğitim
Programının Teorik İçeriği

7. GENEL KURUL GÖRÜŞMELERİ VE KARARLAR

1. GİRİŞ

Bakım hizmetlerinin geliştirilmesinde sağlık alanındaki değerlendirme ve izleme sonuçları önemli yer almaktadır. Yaşlı nüfus ve süreğen hastalıkların artışına bağlı olarak ailelerin profesyonel yardıma ve desteğe duydukları ihtiyacın artması, hizmeti alan kişinin ev ortamında bulunmasının getirdiği psikolojik rahatlık evde bakım ve rehabilitasyon hizmetinin ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Bu hizmetin gerçekleştirilmesinde aile ve çevre çok önemlidir. Evde bakım hizmetleri kapsamında; kişilere bağımsız hareket yöntemlerinin öğretilmesi, günlük yaşam aktivitelerini kolaylaştırıcı destek hizmetleri, ev ortamının özürlü bireyin durumuna uygun şekilde düzenlenmesi, tıbbi tedavisi, eğitimi, özürlü bireyin bireysel ihtiyaçlarını (özbakım) karşılayabilmesini sağlayacak desteklerdir. Kurum bakımında ise evde bakım hizmeti ile sağlanamayan hizmetlerin kurum ortamında verilmesi amaçlanmaktadır.

2. BAKIM HİZMETİ GEREKSİNİMİ VE

UYGULAMA PRENSİPLERİ
Bakım: Durumları gereği rehabilitasyondan yararlanamayan veya rehabilitasyondan yararlandığı halde özel ilgi, destek ve korunmayı gerektirenlere verilen yatılı ve /veya gündüzlü hizmeti ifade eder.

Bakıma muhtaç kişi: bedensel, zihinsel, psikososyal hastalık, yaşlılık veya özürlülük sonucunda sürekli/geçici olarak günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getiremeyen ve bu nedenle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede olan kişiyi ifade eder.

Bakım ihtiyacının değerlendirilmesinde, Dünya Sağlık Örgütü tarafından geliştirilen ve özürlü bireylerin vücut yapıları, fonksiyonları, etkinliklere katılım ve çevresel etmenlere göre sınıflandırılmasını sağlayan İşlevsellik Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflaması-ICF sisteminden yararlanılarak toplumumuza uygun bakım modelleri geliştirilmelidir. Bakım hizmetlerinde rol üstlenecek kurumlar şunlardır:

Kamu kurumları
Merkezi yönetim
Yerel yönetimler
Üniversiteler
Özel kurumlar
Sivil toplum örgütleri
Dernekler
Vakıflar
Ülkemizde yatağa bağlı bireylerin bakımı evde veya dönemler halinde hastane ortamında olabilmektedir.
Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK) 2005 verilerine göre;

•  SHÇEK Genel Müdürlüğüne bağlı resmi 66 ve özel 71 olmak üzere toplam 137 adet huzurevi,
•  Emekli Sandığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sosyal Sigortalar Kurumu, PTT ve Darülaceze kurumlarına ait 4 adet huzur evi,
•  Yerel yönetimler tarafından işletilen 20 adet huzur evi,
•  Dernek ve vakıflar ait 30 adet huzur evi,
•  Azınlıklara ait 4 adet huzur evi (Toplam 195 merkez olmak üzere 16.517 kişi kapasiteli merkez bulunmaktadır)
•  SHÇEK Genel Müdürlüğüne bağlı yatılı hizmet veren 35 rehabilitasyon merkezi bulunmaktadır.
•  Ayrıca Genel Kurmay Başkanlığına bağlı Türk Silahlı Kuvvetleri Rehabilitasyon ve Bakım Merkezi ve Ayvalık Rehabilitasyon Merkezi de bakım konusunda hizmet vermektedir.

Bu kurumlarda toplam 19139 özürlü ve yaşlı barınmakta ve bunların bir bölümünün yatağa bağlı olarak bakım gördüğü bilinmektedir. Ayrıca huzur evindeki yaşlıların %33'üne özel bakım hizmeti sunulmaktadır. Bununla birlikte aynı kurumlarda bakım hizmeti için sıra bekleyen çok sayıda özürlü ve yaşlının olduğu bilinmektedir. SHÇEK'e bağlı bakım ve rehabilitasyon merkezlerinden hizmet almak amacıyla 3639 kişi sıra beklemektedir.

Özürlü ve yaşlılara, doğrudan/dolaylı olarak bakım hizmeti veren kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve özel kuruluşlar mevcuttur. Bakımdan sorumlu olan kuruluşlar arasında Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı, SHÇEK, Sağlık Bakanlığı, Maliye Bakanlığı Bayındırlık ve İskân Bakanlığı, Gümrük Müsteşarlığı, yerel yönetimler, özel vakıflar ve sivil toplum kuruluşları yer almaktadır.

Bakım hizmeti veren kurumların kalitesi yeterli değildir ve denetimi yeterince yapılamamaktadır. Mevzuatta boşluklar olması nedeniyle özel bakımevlerinde sağlık hizmetleri ile ilgili sorunlar yaşanmaktadır. Sağlık bakanlığı ile bu konuda yapılacak ortak protokol ile bu sorunun giderilebileceği düşünülmektedir.

Bakım ihtiyacı olan kişilerin tespit edilmesi konusunda bir sistem geliştirilmelidir. Bakım hizmetlerine katılan kamu kurum ve kuruluşları, STK, yerel yönetimler koordinasyon içinde çalışmalıdır. Bakım hizmeti anlayışı kurum odaklı değil hizmeti alacak birey odaklı olmalıdır. Bireysel özelliklere göre bakım hizmetleri planlanmalıdır.

2.1. Kurumda Bakım İhtiyacı

SHÇEK' e bağlı mevcut bakım ve rehabilitasyon merkezleri ile huzurevi ve rehabilitasyon merkezlerinde, bakıma muhtaç kişilere bakım hizmeti verilmektedir. Ancak bu kuruluşların mevcut kapasiteleri dikkate alındığında ülkemizin bakım hizmeti ihtiyacını karşılamaktan uzak olduğu görülmektedir. Bu nedenle bakıma muhtaç yaşlı ve özürlülere hizmet sunacak kuruluşlara acil ihtiyaç duyulmaktadır.

Bakım hizmeti veren kuruşların sayıları ve istihdam ettikleri personel sayısının arttırılması, evde bakım ve bireysel destek hizmetlerinin devreye sokulması gerekmektedir.

Bu kurumlardaki hizmetlerden özürlü ve yaşlı bireylerin de yararlanması için mevzuat değişikliğine gidilmeli, bu kurumlar bakıma muhtaç yaşlı özürlülerin ihtiyaçlarına cevap verecek biçimde yeniden düzenlenmelidir. Bakıma muhtaç yaşlı ve özürlülerin bu hizmetlerden yararlanmaları için finansmanının devlet tarafından karşılanması da önemlidir.

SHÇEK ve MEB'na bağlı olarak hizmet veren okul öncesi eğitimi veren özel kurumlar, anaokulu ve etüt merkezlerimevzuat eksikliğinden dolayı özürlü çocukların bakımını üstlenmemektedir. Bu bağlamda özürlü aileleri bu kurum hizmetlerinden yararlanamamaktadır.

2.1.1 Kurum Bakımı Kalitesinin Artırılması

Mevzuatta değişikliğe gidilerek bu kurumların özürlü çocukları kabul etmeleri sağlanmalıdır.

Bu kurumlar hizmetlerini ve personelini bu özel grubun ihtiyaçları doğrultusunda yeniden yapılandırmalıdır.

Anne-babası olup bakım hizmetlerinden faydalanmak isteyenler bu hizmetlerden yeterince yararlanamamaktadır. Anne baba yaşadığı sosyokültürel ve ekonomik nedenlerle çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Özür derecesi yüksek bireylere bakım veren kişinin ruhsal durumu ve aile içinde yüksek risklerin olması durumunda devlet özürlü çocuğu koruma altına almalıdır.

Bu tür durumlarda özürlü çocuğun aile içinde bakılmasının teşvik edilmesi için devletin fon oluşturması maliyet açısından daha etkin olabilir.

Ağır ve çoklu özürlü bireylere bakım verenler yoğun olarak tükenmişlik yaşamaktadırlar. Bu durum hem kendilerine hem de bakım verdikleri bireylere zarar verebilmektedir. Bu nedenle öncelikle bu özürlülerin kısa ve uzun süreli bakım hizmetinden yararlanmaları gerekmektedir.

Bakım merkezlerinin yapılandırılmasında;

-Özürlü bireylere uygun mimari yapı,

-Ulaşım kolaylığı,

-Kurumların ihtiyaçlarına göre tıbbi bakım verecek ünitelerin uygun bir biçimde düzenlenmesi,

-Özürlülere hijyen kurallarına uygun yaşam ortamlarının yaratılması,

-Rekreasyonel aktivite ortamlarının düzenlenmesi,

-İşletim sisteminde toplam kalite yönetimi anlayışı teşvik edilmesi, sağlanmalıdır.

Toplum merkezleri bakım hizmetleri konusunda bakıcı aile fertlerine yönelik rehberlik - danışmanlık ve eğitim hizmeti verebilir. Koruyucu, önleyici hizmetlerin geliştirilmesine yönelik hizmetlerin organizasyonunda işbirliğine gidilebilir. Yerel yönetimler ve SHÇEK işbirliği ile toplum merkezlerinin sayısı arttırılmalı bu merkezler bakım danışmanlığı konusunda işlevlendirilmelidir.

Bakım hizmetleri verecek kurumların hizmet özellikleri ve denetimin koşullarının belirlenmesinde ilgili tüm kesimler bir arada temsil edilmelidir. Yerel yönetimler, özel kuruluşlar, sivil toplum örgütleri ve sağlık ocakları ile diğer sağlık birimleri ve üniversiteler iş birliği içinde mobil bakım hizmetlerini de yapılandırmalıdır.

Bakımevlerinde hizmet edilecek özürlülerin özelliklerine uygun sağlık birimi olmalı, ruhsatlandırma işleminde verilecek tıbbi bakım hizmetinin türüne göre sınıflandırılma göz önüne alınmalıdır. Bakımevlerinde verilecek sağlık hizmetleri

-Basit sağlık hizmetleri

-Orta düzey sağlık hizmetleri

-Ağır ve özel bakım isteyen hastalara yönelik sağlık hizmetleri olarak ayrı ayrı planlanabilir.

Her düzey için hizmet verilecek hastanın belirlenmesi, personel gereksinimi, bulundurulması zorunlu makine teçhizat ve hizmet koşulları ayrı ayrı belirlenmelidir. Bu merkezlerin denetimi ve hizmetlerinin geliştirilmesi için kalite sistem belgeleri ile teşvik edilmelerinde fayda bulunmaktadır. Bakım merkezleri sağlık hizmetlerinin tümünü karşılayamayacağı için mutlaka tam teşekküllü genel hastaneler ve rehabilitasyon merkezleri ile ilişkide olmalıdırlar. Sağlık ve bakım hizmetlerinin bir zincir ilişkisinde koordineli yürütülmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Bakımevlerinin yetki ve ruhsatlandırma koşullarında sosyal ve kültürel etkinliklere yönelik mekân ve hizmet organizasyonu aranmalıdır. Karma ve spesifik guruplara özgü bakımevleri oluşturulabilir. Özel kurumların denetiminin daha etkin yapılması gerekmektedir.

Tüm bakım kurumları ve evde bakım hizmeti veren kuruluşlar ile üniversiteler arasında iş birliği yapılmalıdır (Örneğin stajların bu kurumlarda yapılması).

2.2. Bireysel Bakım Hizmetleri

Yaşlıların ve özürlülerin hastane bakımı sonrasında evde bakımlarına devam edilmesi gerekebilmektedir. Fakat evde bakım çalışmalarında organizasyon söz konusu değildir. Bu hizmet ağırlıklı olarak gönüllü çalışmalar ve pilot projelerle yürütülmektedir. Bireysel bakım ihtiyacını karşılayacak gezici ekip çalışmaları yapılmamaktadır.

Bakım hizmetlerinde eğitimli personel ile çalışılmaması verilen hizmetin kalitesini etkilemektedir. Hizmet kalitesinin artırılması için ara eleman yetiştirilmesi yanı sıra hizmet içi eğitimlerin düzenlenmesi ve bu eğitimin sertifikalandırılması gerekmektedir. Sertifikalarda katılımcıların kazandığı beceriler ayrıntılı olarak açıklanmalıdır. Sertifikasyonda MEB, Sağlık Bakanlığı, ÖZİ, üniversiteler ve meslek örgütleri arasında işbirliği sağlanmalıdır. Sertifikalı ara bakım elemanlarının bakım merkezlerinde istihdamı sağlanmalıdır.

2.2.1. Evde Bakım ve Bireysel Destekler

Evde bakım bir ekip tarafından yürütülmelidir. Ekip elemanlarının görev ve sorumlulukları ilgili mevzuatla düzenlenmelidir.

Yerel yönetimlerin özürlüler konusundaki bilgi ve organizasyon eksikliği giderilmelidir. Yerel yönetimler ile üniversiteler işbirliği yaparak bireysel bakım konusunda faaliyet göstermelidirler. Yerel yönetimlerde özürlü danışma birimleri oluşturulmalı, var olanlarda da nitelikli düzenlemeler yapılmalıdır. Bu birimler özürlü ailelerine temel bilgilerin ulaştırılmasını sağlamalı aynı zamanda rehberlik ve yönlendirme hizmetleri vermelidir. Bu birimlerin oluşturulmasında Özürlüler İdaresi Başkanlığı ve SHÇEK işbirliği yapılabilir.

Birinci basamak sağlık hizmetlerinde yaşlılar ve özürlüler risk grubu olarak tanımlanmalı ve takipleri sağlanmalıdır.

Yerel Yönetimlerin çalışmaları profesyonel ekipler danışmanlığında sürdürülmelidir. Yerel yönetimlerde, gönüllük esasına dayalı çalışmalar teşvik edilmelidir. Bu ekip evde bakım hizmetlerine destek olacak faaliyetlere (ev temizliği, alış veriş, faturaların yatırılması vb) katılmalıdır.

Yerel yönetimler, bölgelerinin ihtiyaçlarına göre gündüzlü ve/veya yatılı bakım hizmetleri sağlamalıdırlar. Kent konseylerinde özürlülerin sorunlarıyla ilgili çözüm önerilerin dile getirmeleri açısından yerel gündem 21 kapsamında engelliler çalışma grupları oluşturulmasının desteklenmesi yararlı olacaktır.

Bireysel bakım sistemleri içerisinde, bakıma ihtiyaç duyan kişinin öz bakım gereksinimlerini karşılayacak malzemelerin ve yardımcı araç gereçlerin temininde problemler oluşmaktadır. Bu tür araç gereçlerin ve ev içinde kullanılan araç gereçlerin temininde kolaylıklar sağlanmalıdır. Bu hizmetlerin alımı ve kiralanması sosyal güvence kapsamında olmalıdır.

Evde bakım için gerekli olan ev içinde kullanılan yardımcı araç gereçlerin temini kolaylaştırılmalı, bakım için gerekli yardımcı araç gereçlerin kiralanması ve temin edilmesi Sosyal güvencesi olmayanlar için bu giderler oluşturulan fonlardan karşılanmalıdır.

Halen bakım kurumlarında kalan özürlü bireylerin, sağlık hizmetlerinden yararlanmalarında özürlü kişiye refakat eden kişilerin yetersizliği, sürekli değişmesi ve yeterli kayıt tutulmaması gibi nedenlerle çeşitli sorunlar yaşandığından bakımda süreklilik sağlayacak destek hizmeti düzenlemeleri yapılmalıdır.

Sivil toplum örgütleri evde bakım hizmetlerinin oluşması için talep oluşturmalıdır.

Bakım hizmeti veren kuruluşlar konusunda kriterler belirlenmelidir. Bakım kurumları hizmet verdikleri bakıma muhtaç kişilerin özelliklerine göre ve sağlanan hizmetlerin niteliğine göre derecelendirilmelidir. Bu kriterler arasında verdikleri bakım hizmeti türü ve sağladıkları sağlık hizmeti türü de yer almalıdır. Evde bakım ve kurum bakımı modellerinde kurumun hangi görev ve sorumlulukları olduğu hangi hizmetleri verdikleri ayrıntılı olarak tanımlanmalıdır.

Evde bakım yaklaşımında sadece özürlüye götürülen bir hizmet anlayışı yerine özürlü bireylerin ailelerinin desteklenmesi ve danışmanlık hizmetinin verilmesi de sağlanmalıdır

Bakım hizmetlerinin özellikleri ve işleyişi Özürlüler İdaresi Başkanlığınca kurulacak bir komisyonda konunun tüm taraflarının katılımıyla hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenmelidir.

3. BAKIM ALANINDA ÇALIŞACAK PERSONELİN YETİŞTİRİLMESİ

Düzenlenecek evde bakım hizmetleri sistemlerinde ihtiyaca göre belirlenecek sayıda koordinatör merkez oluşturulmalıdır. Evde bakım hizmetleri¸hizmetler zinciri olarak planlanmalı sağlık birimleri (tam teşekküllü devlet hastaneleri, rehabilitasyon merkezleri) sosyal hizmet merkezleri, eğitim merkezleri, STÖ'ler gibi birçok kurum ve kuruluşla yakın ilişki içinde olmalıdır. Evde bakım hizmetleri bir ekip hizmeti olarak düzenlenmelidir.

Evde bakım hizmetleri ekip çalışması olarak düzenlenmelidir. Kişiye özgü tedavi ve rehabilitasyon planlaması yapılmalıdır. Bakım hizmetleri planlanırken ekipte ihtiyaca göre belirlenen uzman hekim, hemşire, fizyoterapist, sosyal hizmet uzmanı, psikolog, özel eğitim öğretmeni, çocuk gelişimi ve eğitimcisi, sağlık eğitim uzmanı ve bakım ara elemanlarını sağlayacak şekilde düzenleme yapılmalıdır. Gerektiğinde eklenecek elemanlarla ekip çalışmasını düzenler. Evde bakım hizmeti sağlayacak kişinin daha uygulamaya geçmeden önce eğitimi sırasında ekip çalışması anlayışı içinde yetiştirilmesi gerekir. Ekibin görevleri ve ekip içinde kendi alanları ile ilgili yetki ve sorumlulukları tanımlanmalıdır.

Özürlüler alanında çalışan tüm meslek elemanları eğitimleri sırasında özürlüler ve bakım konusunda temel düzeyde bilgilendirilmelidir.

Bakım çalışanlarının bakım alanıyla ilgili temel bilgiye sahip olmaları sağlanmalı, çalışanların uzmanlaşmaları desteklenmeli, hizmet içi eğitimler ile ekibin motivasyonu arttırılmalı ve bu alanlarda çalışan kişilerin tükenmişlikleri göz önünde bulundurularak psikolojik destek hizmetlerinden yararlandırılmalıdır. Ve isteğe bağlı olarak görev değişimi olanakları sağlanmalıdır.

Üniversitelerin bakım personeline yönelik eğitimler düzenlemesi sağlanmalı, toplum ve aile eğitimine yönelik çalışmaları teşvik edilmelidir.

Bakım ara elemanlarının yetiştirilmesinde ortak bir eğitim programı oluşturulmalı ve bu kişilerin yetki ve sorumlulukları belirlenmelidir. Bu sertifika programları en az ilköğretim mezunlarına yönelik olmalıdır.

Bakım konusunda uzman bakım personelinin yetiştirilmesinde ön lisans programları açılmalıdır.

4. BİREYİN KENDİ KENDİNE YETMEYİ ÖĞRENMESİ

4.1 Günlük Yaşam Aktiviteleri ve Rehabilitasyon

Günlük yaşam aktivitelerinin düzenlenmesinde; özel eğitimciler, sosyal hizmet uzmanları, sağlık eğitimcileri, iş-uğraşı terapistleri, fizyoterapistler, psikologlar, çocuk gelişimcileri, hemşireler görev alır. Bireyin bağımsız hale gelmesi için bakım programında bu tür bir çalışmaya yer verilmelidir.

Yerel yönetimler evde bakım konusunda organize olmalı, kişiye özgü bakım verebilmek için mobil hizmet organizasyonları yapmalıdır. Ayrıca evde bakım hizmeti alacak kişinin özel durumu ve alacağı hizmete göre ev içi düzenleme ve tasarımların yapılmalıdır.

Özürlünün yaşayacağı evde ergonomik tasarım uygulanması ve evin özürlüye uygun hale getirilmesi için yerel yönetimlerce gerekli düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

Bakım ve rehabilitasyon birimlerinde, öz bakımdan başlayarak bir sistem olmalı, toplumsal hayata katılım için özel tedbirler alınmalı ve ihtiyaca göre mesleki rehabilitasyon sistemleri de yer almalıdır.

5. BAKIM HİZMETLERİNDE FİNANSMAN YÖNTEMLERİ

Ülkemizde evde bakım ve kurumda bakım hizmetleri sınırlıdır. Bu hizmetler daha çok SHÇEK ve özel sektör tarafından verilmektedir. Çeşitli ülkelerde bakım hizmetinin finansmanı ile ilgili olarak farkı uygulamalar vardır. Primli ve primsiz sistemlerle bakım hizmetleri karşılanmaktadır. Bakıma muhtaç olan sigortalı veya aile üyelerine, bu sigorta kapsamında bakım ödeneği verilmektedir. Hizmet alacak kişiler bakım ödeneği alarak bakım hizmetini dışardan satın alabildikleri gibi bakım hizmeti devlet tarafından hizmeti sunan kuruluşlara doğrudan ödenebilir. Ülkemizde ise sosyal güvenlik sistemlerinde bakım hizmetleri yer almamaktadır. Bu konuyla ilgili önemli mevzuat eksiklikleri mevcuttur. SHÇEK bakım hizmetlerini yatılı ve gündüzlü olarak korumaya muhtaç grubu dışında olanlara ücret karşılığı sağlamaktadır.

Bakım hizmetleri ile ilgili hukuksal düzenlemeler yapılmalıdır. Bakıma muhtaç olan bireylerin genel sağlık sigortası olsun veya olmasın bu hizmetten yararlanmaları sağlanmalıdır. Bunun için gerekli kaynak genel bütçeden veya fonlardan sağlanabilir. Karma modelde primin yanı sıra fonlardan da kaynak ayrılması söz konusudur. Daha kapsamlı bir yöntemdir. Sağlık sigortası olanlar için primli sistem, olmayanlar için de fonlar kaynak oluşturur.

Bakım hizmetleri sosyal bir haktır. Anayasamızın 60. maddesinde “Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar” ve “ 61. maddesinde ise “Devlet sakatların korunmasını ve toplu hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirler alır” ifadesi yer almaktadır. Bu bağlamda sosyal devlet anlayışı içerisinde bakıma muhtaçlık sosyal bir risk olarak kabul edilmelidir. Bakım hizmetleri sosyal güvenlik sistemleri içerisinde yer almalıdır. Bakım konusunda mevzuatta düzenlemeler yapılmalıdır bakım sigortası oluşturulmalıdır.

Bakım hizmetlerinde kullanılmak üzere bağış yapan kişi ve kuruluşlar ile bağış alan kişi ve kuruluşlara vergi indirimi sağlanması gibi özendirici uygulamalar desteklenmelidir.

Yerel yönetimlerde özürlü danışma kurulları ve bütçesi oluşturulmalıdır. Özürlülerle ilgili hizmetleri organize ve koordine edecek birimlerin örgüt şeması içinde yapılandırılması gereklidir. Bunun için gerekli mevzuat değişiklikleri ve kaynak ayrılması yapılmalıdır.

Yerel yönetimler, ulusal bakım politikalarının temel esaslarına uyumlu olarak yerel koşullara uygun bakım modelleri geliştirilmesi için özendirilmeli ve bu hizmetler için kaynak ayırmaları ve bu kaynakların etkin biçimde kullanılması için desteklenmelidir. Yerel yönetimlerin bütçelerinde özürlülere yönelik belli oranda payın yer alması ve bu mali kaynağın özürlülere yönelik harcanması sağlanmalıdır.

6. KAYNAKLAR
1593 Sayılı Umumi Hıfsısıha Kanunu.
181 Sayılı Sağlık Bakanlığı Teşkilat Kanunu.
3359 Sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu.
Avrupa Tıp Uzmanları Birliği (UEMS), Avrupa Doktorları Daimi Komitesi 1990 Yılı, 8908 Numaralı Direktif.
Avrupa Tıp Uzmanları Birliği, 28 Nisan 1989 Tarihli Deklerasyonu.
Başbakanlık Özürlüler İdaresi, Özürlüler İçin Ülke Raporu 1995-2000 , Başbakanlık Özürlüler İdaresi Yayınları, Ankara 2001.
Broddom L., Textbook Of Physıcal Medıcıne And Rehabılıtatıo, ( 2nd Ed.)
De Lisa, Textbook Of Physıcal Medicine And Rehabilitation (3rd Ed.),
Gelişmiş Ülkelerde Geriatri Uygulamaları, Yaşlılarda Yaşam Kalitesi ve Fizyoterapi-Rehabilitasyon Sempozyumu, 1999 , İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Oditoryumu,
Kayıhan, M., M. Uyanık, T. Düger, G. Bumin, M. Topçu, “Rett Syndorme Applications in Turkey”, Hand in Hand Wiht Rett Syndrome, Worl Congress on Rett Syndrome , 1997, Sweden.
Özürlüler İdaresi Başkanlığı, I. Özürlüler Şûrası Kararları.
Sağlık Bakanlığı, Evde Bakım Hizmetleri Sunumu Hakkında Yönetmelik
Seyyar, Ali, T eorik ve Pratik Boyutlarıyla Sosyal Bakım , Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Ankara, 2004.
Seyyar, Ali, Teorik ve Pratik Boyutlarıyla Sosyal Bakım , SHÇEK Genel Müdürlüğü Yay., Ankara, 2004.
SHÇEK, 2828 Sayılı SHÇEK Yasası Huzurevi Yönetmeliği .
SHÇEK , Özürlülerin Bakımı, Rehabilitasyonu ve Bakımına Dair Yönetmelik.
Uyanık, Mine - Nuray Kırdı, ”Secondary Healtcare Project In Turkey: Gerede Geriatric Rehabilitation Center”, Internaional Short Term Course For Phsysical & Occupational Therapist in The Field Of Ageing , 6-17 October 1997, Malta.
Uyanık, Mine, “Bakımevi Sağlık Çalışanlarının Sorunları”, 3. Ulusal Geriatri Kongresi , 1-5 Eylül 2004 Marmaris.
Uyanık, Mine, “Günlük Yaşam Aktivitelerinde Yardımcı Araçlar”, Özürlülerde Teknolojik ve Ergonomik Yardımlar Paneli, Özürlüler Paneli 03,13-15 Haziran 2003, İstanbul.
WHO, İşlevsellik Yeti Yitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırılması , (çev. E. Kabakçı ve A. Göğüş), Başbakanlık Özürlüler İdaresi yay., Ankara, 2005.

EK: BAKICI MESLEĞİNE YÖNELİK EĞİTİM PROGRAMININ TEORİK İÇERİĞİ

•  Bakıma Muhtaç Kişilerin Sosyal Bakımına İlişkin

Teorik Temeller

•  Bakıma Muhtaçlık Olgusu

•  Bakıma Muhtaçlığa Yol Açan Faktörler

•  Özürlülük, Engellilik; Yaşlılık Hastalık ve Bakıma Muhtaçlık İlişkisi

•  Bakım Modelleri ve Teorileri

•  Bakıma Muhtaçlık Dereceleri

•  Sağlığın Teşviki ve Koruyucu Hekimlik

•  Rehabilitasyon ve Türleri

•  Sosyal Hizmetler Kapsamında Bakım

•  Tıbbi Hizmetler Kapsamında Bakım

•  Manevi Hezmetler Kapsamında Bakım

•  Sosyal Baım ve Türleri

•  Bakıma Muhtaç Kişinin Öz Geçmişi

•  Bakıma Muhtaç Kişinin Psiko-Sosyal Durumu

•  Bakıcı Aile Fertlerinin Psiko-Sosyal Durumu

•  Sosyal Bakım Hizmetlerinde Etik Kurallar

•  Ev İdaresi

•  İlk Yardım

•  Bakım Yönetimi ve Organizasyonu

•  Zaman Yönetimi

•  Çalışma Yöntemi

•  Öğrenme Teknikleri

2. Bir Meslek Olarak Bakıcılık: Avantajları ve Sorunları

•  Bakıcı Mesleğinin Tarihçesi

•  Bakım Mesleğinin İlkeleri

•  Bakım Hizmetlerinin Profesyonelleştirilmesi

•  Bakım Elemanlarının Çalışma Alanları

•  Bakım Elemanlarının Sosyal Güvenlik Hakları

•  Bakım Alanında Sivil Toplum Kuruluşları

•  Bakım Odaları

•  Bakım Hizmetlerine Yakın Olan Diğer Mesleklerle İşbirliği

•  Mesleğe Has Sosyal Sorunlar

•  Bakım Hizmetlerinde Psikolojik Gerginlikler ve Stresle Mücadele

•  Bakıcının Sağlığı ve İşgüvenliği

3. Bakım Kalitesinin Temini: Bakımın Planlanması,

Uygulanması, Kaydı ve Değerlendirilmesi

•  Bakım Modellerinde Standartlar ve Kalite Türleri

•  Yapı Kalitesi

•  Süreç Kalitesi

•  Sonuç Kalitesi

•  Bakım Süreçleri

•  Gözlem, Görüşme Bakım Teşhisi

•  Bakım Hedeflerinin Belirlenmesi

•  Bakım Programının Belirlenmesi

•  Bakım Programının Uygulanması

•  Bakım Hizmetlerinin Etkinliğinin Değerlendirilmesi

•  Bakım Programının Revizyonu

•  Bakım Planlamasının Sınırları

•  Bilgisayar Destekli Bakım Kayıtları

4. Kişi ve Durum Odaklı Sosyal Bakım

•  Anatomi, Fizyoloji, Geriatri, Gerontoloji, Psikoloji, Eczacılık, Hijyeni, Beslenme, Hemşirelik, Açısından Bakımın Önemi

•  Bakım Konusunda Kendi Kendine Yeterli Olabilmede Bakıma Muhtaç Kişiye Yardım ve Destek Hizmetleri

•  Koruyucu Hekimlik ve Rehabilitasyon Tedbirleri İle Destek Hizmetleri

•  Geronto-Psikiyatrik, Tıbbi ve Sosyal Rehabilitasyon Hizmetlerine Bakıma Muhtaç Kişinin Katılımını Sağlamak

•  Araç-Gereç ve Protezlerin Kullanımı

•  Akli-Ruhi Rahatsızlık ve Engellilik Durumlarında Sosyal Bakım

•  Giziki Rahatsızlık ve Engellilik Durumlarında Sosyal Bakım

•  Akut ve Kronik Hastalık Halinde Sosyal Bakım

•  Bulaşıcı Hastalık Halinde Sosyal Bakım

•  Birden Fazla Özürlü Olanlara Sosyal Bakım

•  Kronik Sancıların varlığında Sosyal Bakım

•  Demans Hastası ve Geronto-Psikiyatrik Rahatsızlığı Olan Yaşlıların Sosyal Bakımı

•  Madde Bağımlısı Olanların Sosyal Bakımı

•  Ağır Derecede Hasta Olan Bakıma Muhtaç Kişilerin Sosyal Bakımı

•  Ölümcül Hastalığa Yakalanmış Kişilere Dönük Sosyal Bakım

•  Standart ve Bireysel bakım Planları

•  Bakım Türleri ve Vakıa Yönetimi

5. Rehberlik, Danışma ve Sohbet

•  İletişim, Hitabet ve Dinleme Teknikleri

•  Bakıma Muhtaç Kişi İçin Rehberlik ve Danışmanlık Hizmetleri

•  Bakıcı Aile Ferteleri İçin Rehberlik ve Danışmanlık Hizmetleri

•  Uzman Olmayan Bakıcılara Dönük Psiko-Sosyal Hizmetler

•  Manevi Destek ve Telkin Yöntemleri Kapsamında Motivasyon

6. Tıbbi Teşhis, Bakım Teşhisi ve Sosyal Bakım Hizmetlerine

Katılımı Sağlamak

•  Tıbbi Teşhis ve Hekimlerin Tavsiyesine Uymayı Sağlamak

•  Hekimlerle ve Sosyal Bakım Elemanlarıyla İşbirliği Sağlamak

•  Bakım Teşhisi ve Bakım Heyetinin Tavsiyelerine Uymayı Sağlamak

•  Rehabilitasyon Programlarına Uymayı Sağlamak

•  Sosyal Bakım Hizmet Programlarına Uymayı Sağlamak

7. Sosyal Bakım Hizmetlerinde Kişi ve Sosyal Çevre Faktörleri

•  Yaşlanma ve (Ya) Sakatlanmanın Kişi ve Sosyal Çevre Üzerindeki Etkileri

•  İnter-Kültürel İlişkiler ve Dini İnançların Bakıma Muhtaçlığın Üzerindeki Etkileri

•  Bakıma Muhtaçlık Halinde Evde Yaşama ve Günlük Hayat

•  Bakıma Muhtaçlıkta Aile ve Komşu Bağları ile Sosyal İlişkiler

•  Bakıma Muhtaçlıkta Cinsel Sorunlar

•  Evde Ortamında Uygun Bakım Hizmetleri Geliştirmek

•  Evde Beslenme ve Ev İdaresi

•  Ev Tadilatının Gereği

•  Sosyo-Kültürel Aktivitelerin Düzenlenmesi

8. Sosyal Bakım Hizmetlerinin Kurumsal ve Hukuki Çerçevesi

•  Bakıma Muhtaç Kişilerin Sosyal Hakları

•  Sosyal Güvenlik Sistemi İçinde Bakım Güvence Sistemleri

•  Evde ve Kurumda Bakım Hizmetleri Sunan Kuruluşların Özellikleri

•  Bakım Yönetmeliklerinin İçeriği

•  Bakım İşletmeciliği

•  Bakım Muhasebesi

7. GENEL KURUL GÖRÜŞMELERİ VE KARARLAR

DÎVAN BAŞKANI Dr. Mehmet AYSOY: Bakım Hizmetleri Komisyon Başkanını davet ediyorum. Buyurun efendim.

Yrd. Doç.Dr. Atilla TAZEBAY: Sayın Divan, sayın üyeler, Bakım Komisyonu taslak kararlarını okuyorum.

•  Bakım hizmetleri soysal bir hak olarak kabul edilmeli, sosyal güvenlik sistemi içinde yer almalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÖZİ, ÇSGB; Süre: Sürekli)

•  Bakım hizmetleri her türlü rehabilitasyon hizmeti tıbbi, sosyal, mesleki ve toplum temelli rehabilitasyon hizmeti ile ilişki, etkileşim ve işbirliği içinde olmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÖZİ, SB, yerel yönetimler, üniversiteler, MEB. Süre: Sürekli)

•  Özürlü bakım hizmetlerinin kurumsal ve bireysel destek ve evde bakım hizmetleri açısından mevzuat düzenlemesine gereksinimi vardır. Bu düzenlemelerde sürekli olarak özürlünün kendi kendine yetebilme ve sosyal katılım düzeyinin arttırılması hedeflenmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar : TBMM, ÖZİ, STÖ. Süre: Orta vade)

•  Özürlü bakımında yer alacak sağlık, eğitim, rehabilitasyon ve sosyal hizmetlerin özellik ve düzeyine göre sınıflama tanımlama ve ruhsatlandırma denetim sistemi oluşturulmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÖZİ, SB, SHÇEK, MEB. Süre: Kısa vade)

•  Bağımsız kuruluşlar ve sivil toplum örgütleri hizmet denetiminde yer almalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: Sakatlar Konfederasyonu, ÖZİ. Süre: Uzun vade)

•  Bakım hizmetleri sunumunda bakım evleri yatılı ve gündüzlü hizmet verecek şekilde düzenlenmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar : ÖZİ, SB, SHÇEK, MEB. Süre: Sürekli)

•  Bakım hizmetleri ekip hizmeti olarak planlanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÖZİ, SB, SHÇEK, MEB, meslek grupları. Süre: Sürekli)

•  Bakım ihtiyaç envanteri çıkarılmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÖZİ, SB, SHÇEK, MEB meslek grupları. Süre: Sürekli)

•  Evde bakım hizmetlerine önem verilmelidir ve bu modele yerel yönetim ve STÖ dahil edilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: yerel yönetimler, STÖ. Süre: Uzun vade)

•  Bakım güvence sistemi, nakdi ve ayni (araç- gereç, mimari düzenleme vb) yardımları kapsayacağı gibi özürlü ve özürlü ailesinin sosyal katılımını destekleyecek yardımları da içermelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: SYDTF (aynî yardım, Maliye Bakanlığı, ÇSGB, SHÇEK. Süre: Sürekli)

•  Toplumumuza uygun bakım modelleri ve bakım planları hazırlanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: SB, ÖZİ, üniversiteler, SHÇEK. Süre: Orta vade)

•  Bakım hizmeti veren kuruluşların sayıları ve istihdam edilecek personel sayıları ihtiyaç analizi sonuçlarına göre arttırılmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: Yerel yönetimler, DPT. Süre : Uzun vade)

•  Bakıma muhtaç yaşlı özürlülerin bu hizmetlerden yararlanmaları için gerekli finansman devlet tarafından karşılanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: Maliye Bakanlığı, ÇSGB. Süre: Uzun vade)

•  Bakım hizmetlerinin yapılandırılmasında özürlü bireylere uygun mimari yapı ve ulaşım kolaylığı dikkate alınmalı, kurumların ihtiyaçlarına göre tıbbi bakım verecek ünitelerin uygun biçimde düzenlenmesi sağlanmalı ve toplam kalite yönetimi anlayışı içinde bir işletim sistemi teşvik edilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: Bayındırlık Bakanlığı, SHÇEK. Süre: Sürekli)

•  Yerel yönetimlerde özürlü danışma kurulları ve bunların özürlülere yönelik bütçesi oluşturulmalıdır. Bu kapsamda ulaşılabilirliği zor olan ve kırsal alanlarda yaşayan bakıma muhtaç kişilerin evde bakımını sağlayacak rasyonel, ekonomik ve esnek mobil sistemler oluşturulmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: yerel yönetimler, SHÇEK, ÖZİ, üniversiteler. Süre: Kısa vade)

•  Yerel yönetimlerde özürlü danışma kurulları ve bunların özürlülere yönelik bütçesi oluşturulmalıdır ( Sorumlu Kuruluşlar: yerel yönetimler, ÖZİ, STÖ. Süre: Kısa vade)

•  Bakım hizmeti veren tüm personelin psikolojik destek hizmetlerinden yararlandırılması sağlanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: yerel yönetimler, SB, SHÇEK. Süre: Orta vade)

•  Yardımcı bakım personeli yetiştirilmesinde lise eğitimi sonrası sertifika programları açılmalıdır. Bu amaçla standart bir eğitim programı oluşturulmalı ve bu kişilerin yetki ve sorumlulukları belirlenmelidir. Eğitim programının hazırlanması ve yürütülmesinde üniversitelerin bakım konusuyla ilgili bölümlerinin katılım ve katkısı sağlanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: MEB, üniversiteler, YÖK, STÖ, SB, ÖZİ, meslek örgütleri, SHÇEK. Süre: Orta vade)

•  Özürlülerin bakım ve rehabilitasyonU alanında faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlar rehabilitasyon amaçlı çalıştırdıkları özürlülere sosyal güvenlik ve iş kanunu mevzuatı dışında ücret ödeyebilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÇSGB, ÖZİ. Süre: Kısa vade)

•  Evde bakım ekip elemanlarının görev ve sorumlulukları mevzuatta düzenlenmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: SB, ÖZİ. Süre: Kısa vade)

•  Yerel yönetimlerin evde ve kurumda bakım çalışmaları profesyonel ekiplerce sürdürülmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: üniversiteler, STÖ. Süre: Orta vade)

•  Yerel yönetimler bölgelerinin ihtiyaçlarına göre gündüzlü ve yatılı bakım hizmetleri sağlamalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: yerel yönetimler. Süre: Orta vade)

•  Bakım kurumları, hizmet verdikleri bakıma muhtaç kişilerin özelliklerine ve sağlanan hizmetlerin niteliğine göre ilgili kurum tarafından derecelendirilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: SB,ÖZİ, SHÇEK; Süre: Kısa vade)

•  Bakım hizmetlerinde ülkemizde bulunmayan ve ihtiyaç duyulan bakım personelinin yetiştirilmesi konusunda YÖK ile temasa geçilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÖK, MEB, SB, ÖZİ, üniversiteler, SHÇEK. Süre: Orta vade)

•  Evde ve kurum bakımı modellerinde kurumun hangi görev ve sorumlulukları olduğu, hangi hizmetleri verdiği ayrıntılı olarak tanımlanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÖZİ, SB, SHÇEK. Süre: Kısa vade)

•  Bakıma muhtaçlığın derecelendirilmesinde İşlevsellik Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslar Arası Sınıflanması (ICF) kullanımı teşvik edilmelidir. (Sorumlu Kuruluşl ar: ÖZİ, SB, üniversiteler, SHÇEK. Süre: Orta vade)

•  Toplum merkezleri bakım hizmetleri konusunda bakıcı aile fertlerine yönelik rehberlik, danışmanlık ve eğitim hizmeti vermelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: yerel yönetimler. Süre: Kısa vade)

•  Evde bakım için gerekli olan ev içinde kullanılan araç gereçlerin temini kolaylaştırılmalı, araç gereçlerin kiralanması ve temin edilmesinde sosyal güvencesi olmayanlar için bu giderler oluşturulan fonlardan karşılanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: SYDTF, Maliye Bakanlığı. Süre: Kısa vade)

•  Bakım hizmeti kapsamında ailenin ihtiyaç duyduğu konularda aileye yönelik bilgilendirici ve destekleyici eğitim verilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: Yerel yönetimler, üniversiteler, STÖ. Süre: Sürekli)

•  Bakım ve rehabilitasyon birimlerinde özbakımdan başlayarak bir sistem oluşturulmalı, toplumsal hayata katılım için özel tedbirler alınmalı ve ihtiyaca göre mesleki rehabilitasyon sistemleri geliştirilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: Üniversiteler, STÖ, ÖZİ, MEB, İŞKUR. Süre: Orta vade)

•  Uzun süreli hastanede yatan hasta ve özürlü çocukların eğitim ve öğretimleri için bünyesinde çocuk bölümü bulunan devlet hastanelerinde Hastane İlköğretim Okulları ‘nın açılması yasal zorunluluk haline getirilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: MEB, ÖZİ, SB. Süre: Orta vade)

•  Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından 1994 yılında programa hazırlanarak uygulamaya konulan “Hasta, özürlü ve yaşlı bakımı (refakatçi) yetiştirme programının” üniversitelerin ilgili bölümünden öğretim elemanı desteği ile yaygınlaştırılması çalışmaları başlatılmalıdır. Bu programa en az lise mezunları katılmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: MEB, üniversiteler. Süre: Kısa vade)

•  Sosyal, psikolojik ve fiziksel yönden bakıma muhtaç bireylerin hukuki haklarının temini açısından durumlarının teşhis, karar ve belgelendirme yetkisinin ilgili tabip, psikolog, sosyal hizmet uzmanı, fizyoterapistlerden oluşacak bir heyet tarafından verilmesi konusunda yasal düzenlemeler yapılmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: SB, SHÇEK. Süre: Kısa vade)

•  Zihinsel engellilerin cinsel yaşamlarının sağlıklı olarak yaşanabilmesi, bu konuda ailelerin karşılaştıkları problemlerin çözümüne yönelik olarak bilgilendirilmesi ve hukuki, ahlaki ve bilimsel alt yapıya dayalı yöntemlerin tespiti konularında üniversitelerle koordineli olarak yerel yönetimlerce akademik bir çalışmanın yapılarak elde edilen bilimsel sonuç ve önerilerin bir sonraki Şûraya gündem olarak getirilmesi sağlanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÖZİ, üniversiteler,MEB. Süre: Orta vade)

•  Özürlüler ve süreğen hastalığa sahip bireyler için spesifik rehabilitasyon merkezleri veya kısa süreli eğitim ve rehabilitasyon kampları açılmalı ve yaygınlaştırılmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: SHÇEK, yerel yönetimler. Süre: Orta vade)

•  Sosyal hizmetler bölümlerinin sayıları arttırılmalı yüksek okulları veya bölümlerinin sayıları artırılarak bu alanın eleman ihtiyacı karşılanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: YÖK, ÖZİ. Süre: Uzun vade)

•  Yerel yönetimler, İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürlükleri garnizon komutanlıklarıyla koordinasyon içinde, silah altında bulunan erbaş ve erlerden yaşlı, özürlü ve hasta bakımı konusunda eğitimsel yeterliği bulunanların (psikolog, sosyal hizmet uzmanı, sağlık meslek yüksek okulu mezunları, özel eğitim uzmanları, vb.) bölgedeki ihtiyaç sahiplerinin eğitim/bakımında, belli zaman aralıkları ile ve bir program dahilinde görevlendirilmesi sağlanmalıdır. Bu hizmeti sunan kişilerin görev yaptıkları sürenin askerlik hizmetinden sayılması hususunda yasal düzenlemeler yapılmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: TSK, yerel yönetimler, MEB, ÖZİ, STK. Süre: Orta vade)

•  Bakıma muhtaçlık kendi başına bir sosyal risk türü olduğu için, yoksul olup olmadığına bakılmaksızın bütün bakıma muhtaç kişiler sosyal güvenlik ve sosyal bakım hizmetleri kapsamına alınmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÇSGB; Süre: Uzun vade)

•  Hizmet verdikleri gruba yönelik bilgi ve becerileri arttırılan bakım hizmetlerinde çalışan personelin özlük hakları iyileştirilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: Bakım hizmeti veren kurum ve kuruluşlar. Süre: Sürekli)

•  Sürekli özel bakım gerektiren bireylerin moral ve motivasyonlarının önemine binaen yerel yönetimlerin Türk Psikologlar Derneği gibi yapılanmalarla koordinasyon içinde, engellilerin yanı sıra engelli ailelerinin de psikolojik destek hizmeti almaları sağlanmalıdır. Bu hizmetin sağlanmasında ilgili kurum ve derneklerle iletişime geçilerek, mezuniyet sonrası her psikolog ve psikolojik danışmanın etik olarak 100 saatlik danışma oturumunu engelliler ya da engelli aileleri ile gerçekleştirme zorunluluğu ya da teşviki sağlanmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: Türk Psikologlar Derneği, STK. Süre: Uzun vade)

•  Psikolojik rahatsızlığı olan bireyler ve bulaşıcı hastalıklara sahip olan özürlülerin kalabileceği bakım ve rehabilitasyon merkezleri de açılmalıdır. ( Sorumlu Kuruluşlar: SB, SHÇEK, ÖZİ, yerel yönetimler. Süre: Kısa vade)

•  Engelli çocuğun bakımını üstlenen anne ya da baba sigorta kapsamına alınmalı ve bakım ücreti verilerek desteklenmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: ÇSGB, ÖZİ. Süre: Orta vade)

•  Bakım kalitesinin sağlanması için standart ve bireysel bakım planları içinde aktif bakım programları geliştirilmelidir. ( Sorumlu Kuruluşlar: Üniversiteler, SHÇEK, ÖZİ. Süre: Kısa vade)

Teşekkür ederim.

DÎVAN BAŞKANI: Biz teşekkür ediyoruz. Taslak kararları hakkında konuşması olan? Evet, buyurun efendim.

ÜYE: Sayın Yüce Divan, değerli delegeler. Bu taslak karar çok güzel yazılmış, yalnız orada özellikle dikkat ettim, 38 ve 39'uncu maddeler ile birkaç maddede var, şimdi hatırlayamadım sırasını. Son çıkan Özürlüler Yasası'nda zaten böyle bir bakım konusu ele alınmıştır. Süregelen özürlülük ve hastalıkla ilgili bakımların devlet tarafından yapılmasına yönelik madde vardır. Bu nedenle de oluşturulacak redaksiyon komitesinin bu konuya dikkat etmesini tavsiye ediyorum. Teşekkür ederim.

DÎVAN BAŞKANI: Biz teşekkür ediyoruz. Efendim, taslak kararların bütününü oyunuza sunuyorum. Kabul edenler? Kabul etmeyenler? Kabul edilmiştir. Teşekkür ediyorum.