Raporlar

---

BİT ve Engelli Çocukların Entegrasyonu
Arion Çalışma Ziyareti

Kristansand / Norveç

Ev sahibi Kuruluş
Kvadraturen Okul Merkezi ve Eilert Sundt Lisesi

Eva Bergh, Bente Thorkildsen, Bodil D. Stormyr, Odd Bue, Auestad Kjellbjorg, Leif R. Borgersen, Liv Tone Larsen, Arvid Frosland ve Kjell V. Thomassen’e

Ziyaret edilen okulların personeli, öğretmenler ve öğrencilere ayrıca Norveç basından Svein Morten Havaas ’a teşekkürler...

Grup Üyeleri

Giriş

Bu rapor Arion Çalışma Ziyaretine katılan tüm katılımcıların ortak katkısı ile hazırlanmıştır. Çalışma Ziyaretinde kullanılan çalışma dili İngilizcedir. Bu raporun bir araya getirilmesinde her gün gruptan iki kişi görev almış ve o günün değerlendirmelerini günlük raporlar haline getirmiştir.

Çalışma ziyaretinin ilk gününde Kvadraturen Okul Merkezi, Norveç’teki eğitim sistemi hakkında bilgi verilmiş, bazı ülke temsilcileri sunum gerçekleştirmiştir. Ardından Kristansand bölgesini tanıtıcı bir gezinti yapıldı. İkinci gün Kvadraturen Okul Merkezi Müdürü Eva Bergh okuldaki uyarlanmış eğitim hakkında sunum yapmıştır. Grup daha sonra zihinsel engelli çocukların dış mekan aktivitelerini gerçekleştirdikleri Bragdeova adasına gitmiştir. Öğrencilerle beraber burada kısa bir gezinti yaparak beraber vakit geçirme fırsatı elde edildi. Günün ilerleyen zamanlarında okuldaki e-öğrenme ve ileri BİT (bilgi iletişim teknolojileri) kullanımı hakkında bilgi sunulmuştur. Çarşamba günü zihinsel engellilerin devam ettiği Paviljongens merkezine gidildi orada zihinsel engellilerin eğitiminde kullanılan birçok BİT teknolojileri ve bilgisayar programlarının demostrasyonu yapıldı.

Devamında Kvadraturen Okul merkezindeki öğretmenler mesleki eğitim anlamında zihinsel engelli öğrencilere sundukları eğitim programını aktardılar. Öğleden sonra Vest-Agder Bölgesi Eğitim Birimi Direktör Yardımcısı Auestad Kjellbjorg ve mesleki eğitim müdürü Leif-Roald Brgersen, Liv Tone Larsen son zamanlarda Norveç Eğitim Sisteminde yapılan reformdan bahsetti. Perşembe günü, GE Amershamn Sağlık Şirketi ziyaret edildi burada fabrika, üretilen ürünler ve çıraklık sistemi ile ilgili bilgi verildi. Öğleden sonra Lista bölgesinde çeşitli yerler gezildi. Çalışma Ziyaretinin son gününde Eilert Sundt Lisesi Müdürü Arvid Frosland okulu hakkında bilgi vererek, engelli öğrencilerin okullarındaki entegrasyonu ile ilgili örnek uygulamalar gösterdi. Ayrıca okulun toplumsal bütünleşmesi ile ilgili tartışmalar yapıldı.

Hafta boyunca katılımcıların geldiği ülkelerdeki eğitim sistemi ve özel eğitim gereksinimi olan bireylerin eğitimleri hakkında informal bilgi alışverişi de gerçekleşti. Farklı kültürlerin bir araya geldiği böyle bir ortamda çok sıcak, dostça iletişimler yaşandı. Hafta boyunca çeşitli tarihi yerler, deniz fenerlerinin bulunduğu yerlere yapılan gezilerden bütün katılımcılar büyük mutluluk duydu.

Mart 28,2005- Pazartesi

Daha önce de söylendiği gibi çalışma ziyaretinin ilk günü grup Kvardaturen Okul Merkezinde bir araya geldi. Buradaki sunumlarda Kvadraturen Okul Merkezi ve Norveç eğitim sistemi hakkında bilgi verildi. Okul merkezi Müdürü Eva Bergh okulu ve verilen bütün dersleri katılımcılara anlattı. Bu okul merkezinde farklı milletlerden gelen birçok öğrenci bulunması bu okulu diğerlerinden ayıran bir özellikti. Merkez birçok alanda mesleki eğitim sunmaktadır. Bunlar kimya, endüstri, sağlık ve sosyal eğitim, mühendislik, mekanik, genel çalışma ekonomisi, elektrik, aşçılık gibi alanlarda verilmektedir. Merkez ayrıca yetişkin eğitimi ve hapishane de bulunan çocukların eğitime devam edebilmesine yardımcı olacak programlar da sunmaktadır. Pedagojik eğitimde sunulan hizmetler arasındadır.

Sayın Bergh’in Norveç eğitim sistemine yönelik verdiği bilgilere göre Norveç’te zorunlu eğitim, eğitim sürencin ilk 10 yılını kapsamaktadır. Öğrenciler liseye başladıklar yıl, müfredattaki derslerden istediği alandan seçebilme şansında sahiptir. Ancak ikinci yıllarında artık yavaş yavaş yönelecekleri alandan dersler almaları beklenmektedir. Seçtikleri alanlarda iki yıl boyunca dersler almaktadırlar. Genel eğitim sistemine devam etme kararı alırlarsa üçüncü yılın sonunda yüksek öğrenime devam edebilecek kalitede olduklarını gösterir diplomalarını alabilmektedirler. Öğrenci mesleki eğitimi tercih ediyorsa, onlara eğitimleri sonunda meslek sertifikaları ya da yüksek öğrenime kabul edilebilecekleri diploma verilmektedir.

İlk günkü diğer sunumda Bayan Bente Thorkildsenokuldaki kişisel gelişim programı hakkında bilgi vermiştir. Bu programda dersler bireyin öğrenme kapasitesine ve kişisel öğrenme becerilerine göre adapte edilmiştir. Bu programda öğretmenlerden her çocukla ayrı ayrı ilgilenmesi beklenmektedir. Okul öğrencilerin öğretmenlerden, okuldan, sınıflardan ve derslerden memnuniyet boyutu hakkındaki görüşlerini amak için de bu programı kullanmaktadırlar. Bu program sayesinde her öğrencinin öğrenme süreci gözlemlenebilmekte ve uyarlanabilmektedir. Bu sunumlardan arta kalan zamanda katılımcı ülkelerden bazıları ülke sunumlarını yapabilme şansını elde etmiştir. Sabah ki sunumlardan sonra Kristansand bölgesini tanıtıcı bir gezinti gerçekleştirilmiştir.

Mart 29, 2005-Salı

İkinci gün Kvadraturen Okul Merkezi Müdürü Eva Bergh okul merkezindeki uyarlanmış eğitim hakkında sunum yapmıştır. Norveç okul sisteminde öğrencilerin farklı düzeylerde olabilecekleri ve öğrenme anlamında farklılaşabileceği bir ön kabuldür. Lise döneminde bazı öğrenciler akademik konulara yönelirken bazıları mesleki alana yönelmeyi daha seçmektedir. İstatistiklere bakıldığında orta eğitimi bitirmiş öğrencilerin %95’inin lise eğitimine devam ettiği görülmektedir. Bunların %1’den az bir kısmını da engelli bireyler oluşturmaktadır.

Özel eğitim gereksinimi olan bu bireyler normal sınıflara yerleştirilirler ve öğretmen ve arkadaşları tarafından desteklenirler. Genel olarak sistemde her bir öğrenci için eğitimin bireyselleştirilmesi ön görüldüğü için, farklı öğrenme özelliklerine sahip öğrencilerin büyük gruplarda eğitim görmesi problem yaratmamaktadır. Bu öğrencilere bir birlerinden öğrenebilecekleri bir ortamda sağlamaktadır.

Norveç Okul Kanunu her öğrenciye üç yıllık lise eğitimine devam etme hakkı da tanımaktadır. Eğer öğrencinin özel eğitime ihtiyacı var ise bu süre 5 yıla kadar çıkarılabilmektedir. Kanuna göre ayrıca her çocuk kendi öğrenme ihtiyaçlarına ve becerilerine göre eğitimin uyarlanmasını talep etme hakkında sahiptir. Bu sistem tüm öğrencilerin eğitim sistemindeki öğrenme-başarı-kendine güven-motivasyon-çalışma döngüsünü yaşamasını sağlamayı amaç edinmiştir.

Olguya bu yönden yaklaşarak her öğrenciye kendi öğrenme durumuna göre eğitimini uyarlama metotlarını geliştirilmiştir. Bir öğretmene 30’a kadar öğrenci verilebileceğini ön gören bu sistemde hukuki olarak her öğrencinin kendi beceri ve kapasitesine göre eğitim alabilme hakkı vardır. Bu da doğal olarak öğretmen üzerinde bir baskı yaratabilmektedir. Çünkü öğretmen aynı grup içerisindeki her öğrenciye göre bireyselleştirilmiş eğitim vermek durumundadır. Bu nedenledir ki öğretmen öğretme sürecini farklı yolarla ve farklı düzeylere göre uyarlayabilme becerisine sahip olmalıdır. Öğrencinin akademik kazanımlarını gözlemleyebilmek için her öğrenciyi kendi öğrenme çıtasını baz alarak değerlendirmek gerekir. Buradaki önemli nokta her öğrencinin farklı öğrenme becerilerine nedeniyle, çalışmaya hayatına atıldıklarında başarı sağlayabilecekleri mesleklere yerleştirilebilmeleridir. Öğrenciler hemen hemen aynı amaç için çalışmakla birlikte, müfredattan elde edebilecekleri eğitimsel kazanımlar farklı olacaktır.

Öğleden sonraki bölümde okuldaki e-platform ve ileri BİT (bilgi iletişim teknolojileri) kullanımları hakkında sunum yapılmıştır. Bu platform “it’s learning” olarak adlandırılmıştır, “it’s learning” kapsamında öğrencilere ders içerikleri dijital ortamda sunulmaktadır. Bu platform öğrencilere farklı öğretim metotları da sunmaktadır. Öğrenci kendine öğretilmesi istenen konuları kendisi seçebilmektedir. Ayrıca, karatahta ya da bilgisayarda öğrenme seçimini de kendisi yapabilmektedir.

Bu metotların haricinde öğretmenler öğrenci grupları da oluşturabilmektedir. Bu sistemin farklı öğretme teknikleri sunması, öğrencilere eğitimleri üzerinde söz sahibi olma hakkı vermesi yönünden eğitime olumlu etkileri olduğu düşünülmektedir. Bu yöntem öğretmene de büyük kolaylık sağlamaktadır. Öğreteceği dersin içeriğini bilgisayar ortamında verildiği içini öğretmene, öğrencilerin öğrenme süreçleri, bireysel ihtiyaçlarını karşılamak için, daha fazla zaman ayırma şansı vermektedir. Okul merkezi geçen yıl yetişkinler içinde böyle bir programa başlamıştır. Bu platform okul yönetimine öğrencileri değerlendirme, iletişim ve yayınlama gibi olanaklar sunmaktadır. “It’s learning” tam anlamıyla bir öğretim yönetimi platformudur.

Bilgilendirici sunumların yanında grup Bragdeoya adındaki adayı ziyaret etmiştir. Burası zihinsel engelli çocukların her Salı sosyal faaliyetlerde bulunduğu bir adadır. Öğrenciler burada dört mevsim doğanın değişimini izleyebilir, doğa ile ilgili bilgiler edinebilir ve kamp yapabilir. Bu ada onların sosyal yönünü geliştirme açısından çok önemlidir.

Mart 30, 2005-Çarşamba

Çarşamba günü zihinsel engellilerin eğitime devam ettikleri Paviljongens merkezine gidildi. Burara engellilerin eğitimi için kullanılan teknolojik ürünler hakkında bilgi verilerek birçok örnek demonstrasyonu yapıldı. Bu merkezde farklı nedenlerden dolayı engelli olan 16-21 yaş arası yaklaşık 30 öğrenci eğitim görmektedir. Bu öğrenciler farklı zihinsel düzeye sahip olup, birçoğunun birden fazla engeli bulunmaktadır. Bu merkezde öğretmen/öğrenci oranı oldukça yüksektir. Böylelikle bir öğretmen öğrencisi ile sürekli olarak birebir çalışabilmektedir. Merkezde katılımcılara ayrıca merkezdeki teknik donanımla ilgili bilgi verilmiştir. Bu merkezde hemen hemen her öğrenci kendi özelliklerine göre uyarlanmış bilgisayara sahiptir. Bazı bilgisayarlara öğrencilerin iletişimini kolaylaştırabilecek dokunmatik ekranlar konuş, ya da rollermouselar eklenmiştir. Çoklu engelli olan bazı bireyler için çevresel uzaktan kumanda mekanizmasına sahip bilgisayar donanımları yapılmıştır. Yani merkezde çok çeşitli ihtiyaçlara cevap verebilecek çoklu özellikli kişisel uyarlanmış bilgisayarlar bulunmaktadır.

Merkezin BİT koordinatörü bilgisayar destekli eğitim programları hakkında da bilgi vermiştir. Öğrencilere para saymayı, matematik ya da heceleme öğretmeyi amaçlan programların yanında birçok eğitim programı seçeneği sunulmaktadır. Bu programların genel özelliklerini BİT koordinatörü şöyle sıralamıştır. Bu programlar:

Katılımcılar daha sonra Kvadraturen Okul Merkezine geri gelerek burada engelli bireylere göre uyarlanmış mesleki eğitim hakkında bilgi verilmiştir. Bu programda her öğrenciye kendi bireysel eğitim planı uygulanmaktadır. Bu plan onların ihtiyaçlarına göre modifiye edilmiş bireysel öğrenme modülleri içermektedir. Bu öğrenme süreci, 5 yılı kapsayan bir süreçtir ve öğrenme modülleri üzerine oturtulmuştur. Her mesleki grupta belirli sayıda öğrenme modülü yapılandırılmıştır. Ve her mesleki grup engelli öğrenciye mesleki eğitimi süresince beceri ve yetkinliklerini geliştirmek adına öğretmene yardım edebilecek modüllerin bir listesine sahiptir. Bu her öğrenciye işe girebilmek amacıyla girdikleri bu eğitim sürecinin amaçlarına erişebilme şansı verilebilmektedir. Engelli bireyler mekanik ve tamir, üretim, pazarlama, kantin/mutfak, ağaç işçiliği gibi alanlarda uyarlanmış eğitim alabilmektedir.

Öğleden sonraki bölümde Vest-Agder Bölgesi Eğitim Birimi Müdür yardımcısı Auestad Kjellbjorg, mesleki eğitim birimi müdürü Leif-Roald Brogersen ve eğitici koordinatörü Liv Tone Larsen Norveç’te son zamanlarda yapılandırılan eğitim reformu ve mesleki eğitim hakkında bilgi vermişlerdir. Norveç 18 farklı bölgeden oluşan bir yönetim yapılandırmasına sahiptir ve her bölge yönetimi bölgelerindeki lise düzeyi öğretimden, ticaretten, iletişim, kültür, bölgesel kalkınmadan sorumludur. Vest-Agder bölgesinde yaşayan 160.000 vatandaş bulunmaktadır ve bunların lise çağındaki 6800’ü bölgedeki 14 okulla devam etmektedir. Bu öğrencilerden mesleki eğitimi seçmiş olanların 1450’ü eğitimlerinin çıraklık aşamasındadır. Norveç’te eğitim kültürü, çeşitlilik, eşitlik ve bilgi üzerine yapılandırılmıştır. Bunlar kalkınmanın öncelikli koşulları olarak görüldüğünden eğitim süreçlerinde yansıtılmaya çalışılmaktadır. Sanata da büyük önem verilmektedir. Okulların birçoğunda sanatsal demonstrasyonlar da görülebilmektedir. Devlet bu yönün geliştirilebilmesi için okullara mali destek sağlamaktadır.

Liselerde sunulan eğitim programları
Teknik ve endüstriyel üretim
Elektrik mühendisliği
Bina ve yapı sektörü
Yemek (catering) sektörü ve aşçılık
Sağlık ve Sosyal Bakım
Medya ve iletişim
El sanatları ve dizayn
Hizmet ve ulaşım sektörü
Tarım, balıkçılık ve ormancılıktır.

Mart 31,2005- Perşembe

Bugün de GE General Electric Healthcare Fabrikasına gidilmiştir. Burada çıraklık eğitiminin nasıl gerçekleştirildiği ve bu kişilerin nasıl bir işe alınma sürecinden geçtiklerine dair bilgi verilmiştir. Fabrika hakkında da bilgi sunulmuştur.

Amersham GE Healthcare tıbbi tanılama (MRI vb.) amacıyla ya da çeşitli hastalıklarda kullanılan medikal solüsyonlar üretmektedir. Bu fabrikada yaklaşık 400 kişinin çalıştığı bilgisi verilmiştir. Bu fabrika geçen yıl Vest-Agder Bölgesinde çırakların yetiştirildiği en iyi örnek uygulama fabrikası olarak seçilmiştir. GE Amersham her yıl ürettim yaptığı medikal alanlara yenilerini de katmayı ve kalitesini hep yüksek tutmayı amaçlayan bir fabrika olduğunu belirtmiştir.

Fabrikanın üretim yaptığı sektör en küçük hatayı bile kaldıramayacak olan medikal sektör olduğu için sıfır hata bu fabrikada çok önemlidir. Bu yüzden çok aşamalı kontrol mekanizmaları bulunmaktadır. Çıraklık dönemi bittiğinde bir çırak tüm aşamalardan en ince detaya kadar geçmiş ve öğrenmiş olarak eğitim sürecini tamamlamaktadır. Çırakların eğitimden fabrikadaki her aşamadaki çalışanlar sorumludur. Çırak fabrikaya ilk geldiğinde buddy denilen öğreticisi ile eşleştirilir. Üç ayın sonunda çıraktan fabrika, ürünler, ekipman ve diğer teknik becerileri edinmiş olması beklenir. Altıncı ayın sonunda da bir değerlendirme sürecinden geçer. Çıraklar burada bulundukları sürece, geçtikleri tüm süreçleri, edindikleri bilgileri ve deneyimleri not etmekle sorumludur. Ve o çırağın deneticisi bu notları inceleyerek çırağın aşamasını değerlendirebilmektedir. Fabrika bazen bölge okullarında kimya ile ilgili mesleki derslere girerek toplumsal süreçlere de katkıda bulunmaktadır. Yani profesyonel firmalarla okular işbirliği yapabilmektedir. Fabrika ziyareti sonrası Lindesness bölgesinde ve Farsund ‘da çeşitli yerler ziyaret edilmiştir.

1 Nisan ,2005- Cuma

Çalışma ziyaretinin son gününde Eilert Sundt Lisesi müdürü Arvid Frosland lise hakkında katılımcılara okul turu düzenlemiş ve bu tur sırasında okulla ilgili bilgi sunmuştur. Bu okul biri 100 yıllık bir bina, biri de 1999 yılında yapılmış ek bir binadan oluşmuştur. Okul şehir kütüphanesini de içerisinde barındırmaktadır. Okul binası yapılırken bu okulda da diğer okullarda olduğu gibi sanatsal çalışmalar yapılmıştır. Müdür Arvid Frostand programa katılımcılar için karşılama seramonisi de eklemeyi unutmamıştı. Piyano eşliğinde iki öğrenci şarkılar seslendirmiştir. Ve bu öğrenciler daha sonra okul hakkındaki görüşlerini ve okulda gerçekleştirdikleri sanatsal etkinlikler hakkında bilgi vermiştir. Okul öğrenci birliği başkanı ise öğrenci kurulunun yapısı ve amaçlarına değinmiştir. Okul müdürü okuldaki yönetim şekli ve öğrencilerin okul yönetimi üzerindeki haklarından bahsetmiştir. 16-19 yaş arsı 260 öğrencinin devam ettiği bu okulda öğrencilerin çoğu akademik konulara yönelmiştir. Ama bunun yanında BİT sınıfı ve ticaret sınıfı da bulunmaktadır. Okul yetişkin eğitimi olanağı da sunmaktadır. Okul turu sırasında okuldaki müzik öğretmeni Down’s Sendromlu bir çocuğun koroya girmek istemesiyle başlayan süreci ve onun korodaki başarıları hakkında katılımcılara çok mutluluk verici bilgiler sunmuştur. Okul öğrencilerinden bir grup Paskalya Şenlikleri için hazırladıkları bir oyunu katılımcılar için yeniden sahnelemiştir. Grup sonra Farsund Belediye Başkan ı ile bir araya gelerek belediyede engelli bireylere sunulan kaynaştırma imkânları hakkında bilgi almıştır. Burada görme engelli bir kız öğrencinin telefon operatörlük deneyimi ve kullandığı cihazlara ilişkin bilgi vermiştir.

Öğle yemeği ardından Farsund basınından Helge Thorbjornsen ile söyleşi yapılarak grup fotoğrafı çekişmiştir. Bu röportaj daha sonra Norveç basınında yer almıştır. İkinci oturumda öğretmenlerden okuldaki BİT kullanımı, uyarlanmış eğitim, dijital öğrenme ortamları hakkında bilgi alınmıştır. Okul müdürü okulun yerel toplumla bütünleşmesinin önemine değinerek bu konuda uzun süren bir tartışma gerçekleştirmiştir. Değerlendirme raporunun doldurulmasının ardından Çalışma Ziyaretinin bitiş konuşması gerçekleştirilerek, organizatör ve ev sahiplerine grup adına teşekkür edilerek gün sonlandırılmıştır.

Sonuç

İnsan haklarının bir gereği olarak toplumda yaşayan her bireyin eşit muamele görme hakkı bulunmaktadır. Söz konusu engelli bireyler olduğunda, hemen hemen her ülke belirli bir düzeyde sorunla karşı karşıya kalmaktadır. İnsan kaynağı eksikliği, sosyal ve ekonomik hayata katılımda engeller, finansal zorunlulukları, eğitim hakkından faydalanma da eksiklikler birçoğunun ortak sorun alanlarını oluşturmaktadır.

Bu çalışma ziyareti sürecinde yüksek bir refah düzeyine sahip olan Norveç eğitim sistemi ile ilgili farklı açılardan bilgi edinme fırsatı elde edilmiştir. Bu sistem engelli bireyleri içerside bütünleştiren bir sistemdir. Okul sisteminin bu bireyleri, hatta çeşitli öğrenme düzeyindeki öğrencileri kapsayacak şekilde nasıl yapılandırıldığı hakkında fikir sahibi olunmuştur. Belediye ve okul yönetimi özel eğitim gereksinimi olan bireylerin eğitimleri için büyük bir uyumla çalışması takdirler karşılanmıştır.

Genel eğitim sistemi içerisinde bilgisayar teknolojileri kullanmak daha eski bir geçmişe sahip olmakla birlikte, bilgisayar teknolojilerinin özel eğitimde kullanılmaya başlanması göreceli olarak daha yenidir. Literatür çalışmaları engelli bireylerin eğitimlerinde bilgisayar teknolojileri kullanıldığında bu öğrencilerin öğrenme edinimlerinin arttığını göstermektedir. Norveç okul sistemi bilgisayar teknolojilerini, finansal zorluklar yaşamamanın da bir sonucu olarak eğitim sistemlerine oldukça iyi entegre etmiş durumdadır. Öyle ki her öğrenci öğrenme özellikleri ne kadar farklı olursa olsun eğitim dışı kalmamaktadır. Ve onlara kendi kapasite ve özelliklerine göre eğitim olanağı sunulabilmektedir. Zihinsel engelli hatta çoklu engele sahip bireyler için bilgisayar teknolojileri bazen dünyaya açılan kapı anlamına da gelebilmektedir. Bu sistemde bu bireylerde unutulmamıştır, onlara yönelik donanımlar da devlet tarafından sağlanmaktadır.

Bu Arion Çalışma Ziyareti Norveç’teki ve katılımcı ülkelerdeki eğitim sistemi hakkında bilgi edinme ve engellilerin kaynaştırılması hakkın açısından fırsat olarak değerlendirilmektedir.

Öneriler

İleriki çalışmalarda okullar, kurumlar arası değişim programları yapılandırmak bu konuda daha detaylı bilgi edinme adına faydalı olacaktır.

© 2005- T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi - Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı