Özveri Dergisi

---

Alzheimer Hastaları Ve Yakınlarının Yaşam Kalitesi, Depresyon Ve Anksiyetelerinin Değerlendirilmesi

Türker Şahiner 1, Nevin Kuzu 2, Nalan Beşer 2, Mehmet Zencir 3, Ahmet Ergin 3, Çağdaş Erdoğan 1

1 Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Ana Bilim Dalı, Denizli
2 Pamukkale Üniversitesi Denizli Sağlık Yüksekokulu, Hemşirelik Bölümü, Denizli
3 Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı, Denizli

Yazışma adresi: Yard. Doç. Dr. Nevin Kuzu
Pamukkale Üniversitesi Denizli Sağlık Yüksekokulu, Denizli
Tel: 0 258 2410576 e-mail: nkuzu@pamukkale.edu.tr

ÖZET

Bu çalışmada Alzheimer’lı hastaların yaşam kaliteleri ile bu hastalara birincil bakım verenlerin yaşam kalitesi, anksiyete ve depresyon düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Denizli Alzheimer derneğine kayıtlı 41 hasta ve yakını alınmıştır. Hastalar DUKE ve SF-36 ile, hasta yakınları DUKE, SF-36, Beck Anksiyete ve Depresyon ölçeği ile değerlendirilmiştir. Hastalar genel olarak DUKE’ün depresyon (36.9±24.8) ve anksiyete-depresyon (33.9±21.9) alanından diğer alanlara göre daha yüksek puan almışlardır. DUKE ve SF-36’nın diğer alt alanlarının puanları birbirine benzerdir. Genel sağlıklı nüfus puanları ile karşılaştırıldığında, hastaya bakım verenlerin puanları, DUKE’ün fonksiyonel alanında fiziksel sağlık (60.7±26.3) ve mental sağlık (60.7±22.4) alanında düşük, disfonksiyonel alanında yüksektir. SF-36’ya göre bakım verenlerin puanları hemen hemen tüm alanlarda sağlıklı nüfus puanından düşüktür. Bakım verenlerin Beck depresyon (13.2±7.8) ve anksiyete (13.0±9.2) puanları, bakım verenlerde hafif düzeyde anksiyete ve depresyon varlığını göstermektedir. Ayrıca, hastanın yaşam kalitesi arttıkça bakım verenin depresyon puanı arasında pozitif yönde korelasyon bulunmuştur. Bir grup Alzheimer hastası ve bakım verenlerle yapılan bu çalışmada, Alzheimer hastalığı hastalar ve bakım verenlerin yaşam kalitesini önemli derecede azaltmaktadır. Bakım verenlerde depresyon, anksiyete varlığı ve yaşam kalitesi puanlarının düşüklüğü, bakım verenlerin yaşam kalitesini yükseltecek şekilde yeni tedavi, girişim ve bakım yaklaşımı geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar kelimeler: Alzheimer hastalığı, yaşam kalitesi, anksiyete, depresyon, bakım verenler
Evaluation of quality of life, depression and anxiety of Alzheimer patients and their caregivers

Abstract

The main objectives of this study are to determine the quality of life in a group of Alzheimer Disease (AD) patients and the quality of life, depression, and anxiety of their caregivers. Forty-one patients and their caregivers belong to Denizli Alzheimer Association participated in this study. DUKE and SF-36 scales were used to measure the quality life of patients and their caregivers. Additionally, Beck depression and anxiety scale was applied to the caregivers. The patients received higher scores in the DUKE’s depression (36.9 ±24.8) and depression-anxiety (33.9 ±21.9) subsections comparing with the other sections in this scale. The other subsections in the DUKE and SF-36 showed similar scores. Comparing with healthy population scores, the caregivers received lower scores for physical (60.7 ±26.3) and mental health (60.7 ±22.4) subsections in the functional health and higher scores in the dysfunctional subsection of the DUKE scale. In the SF36, the caregivers showed lower scores in every subsection compared with these in healthy population scores. Beck indicated mild depression (13.2 ±7.8) and anxiety (13.0 ±9.2) in the caregiver group. Additionally, there were positive correlation between patient’s high quality of life scores and caregiver depression. This study conducted in a group of AD patients and their caregivers shows that AD significantly reduces the quality of life of patients and caregivers. Existence depression, anxiety and low quality of life scores among caregivers indicate new treatment, intervention and care approach to be done raising caregivers quality of life.

Key Words: Alzheimer Disease, quality of life, anxiety, depression, caregivers

Giriş

Alzheimer hastalığı (AH) ilerleyici zihinsel ve kişilik değişimleriyle karakterize, yaygın ve iyi bilinen demans tiplerinden biridir (Clark ve Cummings, 2003). Demans hem hastanın yaşam kalitesi (Whitehouse ve ark., 1997), hem de demanslı hastaya bakım verenin yaşam kalitesini etkilemektedir (Ballard ve ark., 1995). Demanslı bir hastaya bakım vermek, bakım verenler için önemli sorunlara yol açmaktadır. Bakım verenlerle yapılan çalışmalarda, bakım verenlerin yüksek düzeyde psikolojik sıkıntı, depresyon ve diğer psikiyatrik rahatsızlıkları olduğu gösterilmiştir (Ballard ve ark., 1995; Pot ve ark., 2000). Dolayısıyla, bu durumun bakım verenlerin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyeceği açıktır.

Yaşam kalitesi, özellikle kronik hastalıkların tedavi ve bakımını değerlendirmede önemli bir ölçüttür (Arslan ve Kutsal, 1999). Türkiye’de demanslı hasta ve bakım verenin yaşam kalitesini ve sorunlarını değerlendirme konusunda yapılmış araştırma çok kısıtlıdır. Bu çalışmada, Denizli’deki Alzheimer’lı hastaların yaşam kalitelerinin ve bu hastalara birincil bakım verenlerin yaşam kalitesi, anksiyete ve depresyon düzeylerinin değerlendirilmesi ve hasta yakınlarının sonuçlarının genel toplum ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Sonuçta hasta ve yakınlarının yaşam kalitesinin belirlenmesi, eğer düşük bulunursa bireylerin yaşam kalitesini yükseltecek şekilde yeni tedavi, girişim ve bakım yaklaşımı geliştirilmesine yön verecektir.

Yöntem

Araştırmaya DSM-4’e göre tanılanmış Alzheimer tip demanslı bireyler alınmıştır (American Psychiatric Association, 1994). Hastalarda ayrıntılı değerlendirme için öykü ve klinik muayenenin yansıra nöropsikolojik değerlendirme, görüntüleme ve laboratuvar çalışmalarından da yararlanılmıştır. Hastaların bilişsel fonksiyonu, Türkçe Mini Mental Durum Testi (MMDT) ile değerlendirilmiştir (Gürgen ve ark., 1999).

Örneklem grubunu Denizli Alzheimer derneğine kayıtlı ulaşılabilen tüm hastalar oluşturmuştur. Derneğe kayıtlı 80 hastadan 39’una ulaşılamamıştır. 18’i farklı il ve ilçelerdeki çocuklarının kendilerine bakması için taşınmış, 13’üne hiç ulaşılamamış, 6’sı araştırmaya katılmayı kabul etmemiş, 2’si öldüğü için değerlendirmeye alınamamıştır. Araştırma kapsamına 41 hasta ve bu hastalara birincil bakım veren 41 yakını alınmıştır. MMDT puanı 10’un üzerinde olan, ölçek ve soru formunu anlayıp cevap verebilen yalnızca 22 hastanın yaşam kalitesi değerlendirilebilmiştir. Hastaların MMDT puanı dikkate alınmaksızın, Alzheimer hastalarına bakım veren 41 hasta yakınının tamamının yaşam kalitesi değerlendirilmiştir.

Hasta ve yakınlarının yaşam kalitesini değerlendirmek için DUKE Sağlıkla İlgili Yaşam Kalitesi Ölçeği (DUKE) ve Kısa Form SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği (SF-36) kullanılmış, ek olarak hasta yakınlarında Beck Anksiyete ve Depresyon ölçeği kullanılmıştır. DUKE; 17 soruluk, katılımcının şimdiki sağlık durumunun, önceki bir haftalık zaman diliminin de dahil edilerek değerlendirildiği genel bir yaşam kalitesi ölçeğidir. Ölçek 11 alt ölçekten, altısı fonksiyonel sağlık (fiziksel sağlık, mental sağlık, sosyal sağlık, genel sağlık, algılanan sağlık ve benlik saygısı) ve beşi disfonksiyondan (anksiyete, depresyon, anksiyete-depresyon, ağrı ve yetersizlik) oluşmaktadır (Parkerson, 2002; Kuzu ve ark., 2004). SF-36, bir önceki aydaki sağlıkla ilgili yaşam kalitesini ölçen 36 soruluk bir ölçektir. SF-36, sekiz alt ölçekten oluşan (fiziksel fonksiyon, mental sağlık, sosyal sağlık, fiziksel rol, emosyonel rol, zindelik, bedensel ağrı ve genel sağlık) genel bir yaşam kalitesi ölçeğidir (Ware ve ark., 1993; Pınar 1995). Beck Depresyon ve Anksiyete ölçeği iledepresyon ve anksiyete semptomlarının varlığı değerlendirilmiştir. Her iki ölçeğin puanları 0 ile 63 arasında değişmekte ve puanların yüksek olması depresyon varlığını göstermektedir (Öner, 1997).

Veriler Nisan-Haziran 2003 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırmanın yapılması için Denizli Alzheimer Derneği ve hasta yakınlarından izin alınmıştır. Denizli Alzheimer Derneğine kayıtlı olan tüm hastalar ve yakınları telefonla aranmış, yaşam kalitesini değerlendirmeye yönelik bir görüşmeye katılmak isteyip istemedikleri sorulmuştur. Hastalar ve yakınları çalışmanın amacını anladıktan ve sözel onam verdikten sonra, kendileri ile yüz yüze görüşme yapılmıştır. Denizli Alzheimer Derneği bu çalışmayı desteklemiştir. Veriler hasta ve hastaya birincil bakım veren yakınlarından toplanmıştır. Hastalar ve yakınları Alzheimer Derneği Denizli Şubesinde ya da hastanın evinde, nörologlardan ve hemşirelerden birisi tarafından değerlendirilmiştir. Bir nörolog DSM-4 demans tanı kriterleri ve klinik bilgilere göre hastaya tanı koymuş ve MMDT’ini uygulamıştır. Araştırmacılar DUKE ve SF-36’nın sorularını hastaya okuyarak yanıt almışlardır. DUKE, SF-36, Beck Depresyon ve Anksiyete ölçeğini okuma yazma bilmeyen bakım verenler yüz yüze görüşme ile, diğerleri kendi kendine doldurmuştur.

Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler olarak frekans, yüzde, ortalama ve yaygınlık ölçütleri kullanılmıştır. Bakım veren kişinin Beck Depresyon ve Anksiyete puanları ile hastanın DUKE ve SF-36 yaşam kalitesi alt alanları arasında bivariete pearson korelasyon analizi yapılmıştır. Tüm veriler SPSS 10.0 programında değerlendirilmiştir.

Sonuçlar

Tablo 1’de hasta ve birincil bakım verenlerin özellikleri özetlenmiştir. Araştırmaya katılan hastaların yaş ortalaması 71.0 ± 8.8, hastalara bakım verenlerin 50.0 ± 12.3’dır. Hastaların 24’ünde Alzheimer hastalığının yanı sıra başka bir kronik hastalığının olduğu; varolan hastalıkların sıklık sırasıyla kardiovasküler hastalıklar, diyabet ve diğer hastalıklar olduğu saptanmıştır. Hastaların tamamının sosyal güvencesi vardır. Hastaların 13’üne eşleri, 22’sine çocukları, 6’sına eşi ve çocukları birlikte bakım vermektedir.

Tablo 2’de Alzheimer’lı hastalar, onlara bakım verenler ve genel toplumun yaşam kalitesi puanları karşılaştırılmıştır. Hastalar fonksiyonel alanda en yüksek puanı benlik saygısı (73.5 ± 20.4), en düşük puanı algılanan sağlık alanından (63.0 ± 40.5); disfonksiyonel alanda en düşük puanı yetersizlik (6.5 ± 22.9), en yüksek puanı depresyon alanından (36.9 ± 24.8) almışlardır. SF-36’ya göre hastalar en yüksek puanı ağrı alanından (74.2 ± 28.3), en düşük puanı genel sağlık alanından (54.2 ± 27.8) almışlardır. Hastalar fiziksel alandan ortalama 67.2 ± 28.1 puan, mental sağlık alanından ortalama 66.7 ± 25.0 puan, fiziksel rol alanından 60.2 ± 46.0 puan almışlardır.

Hastaya birincil bakım verenlerin DUKE fonksiyonel alan puanları; 60.7 ± 26.3 ile 81.5 ± 14.6 arasında, disfonksiyonel alan puanları yetersizlik dışında 31.9 ± 18.8 ile 42.2 ± 26.6 arasındadır. Fonksiyonel alanda en yüksek puanlar sırasıyla benlik saygısı (81.5 ± 14.6), algılanan sağlık (75.6 ± 31.9), ve sosyal sağlık (69.8 ± 16.2) alanındadır. Disfonksiyonel alanda en yüksek puanı depresyon (42.2 ± 26.6), anksiyete-depresyon (38.7 ± 21.7) ve ağrı (39.0 ± 34.5) alanından almışlardır. SF–36’ya göre hasta yakınları en yüksek puanı sosyal fonksiyon (81.0 ± 24.5) ve fiziksel fonksiyon (78.7 ± 18.6)’dan alırken; en düşük puanı zindelik (52.6 ± 19.4) alanından almışlardır. Hastaya birincil bakım verenlerin yaşam kalitesi puanları, Denizli ili genel nüfus puanları ile karşılaştırıldığında, DUKE’ün fonksiyonel alanında fiziksel sağlık ve mental sağlık alanında genel nüfusdan düşük, disfonksiyonel alanda yüksektir. SF- 36’ ya göre Alzheimer hastalarına birincil bakım verenlerin puanları sosyal fonksiyon dışında tüm alanlarda genel nüfusdan düşüktür. Beck depresyon puanları 13.2 ± 7.8, Beck anksiyete puanları 13.0 ± 9.2 olarak saptanmıştır.

Tablo 3’de hastaya bakım verenlerdeki depresyon ve anksiyetenin, hastanın yaşam kalitesi alanları ile korelasyonu sunulmuştur. Bakım verenin Beck Depresyon puanı ile, hastanın fiziksel sağlık (r=0.538), mental sağlık (r=0.549), genel sağlık (r=0.642) puanları arasında pozitif yönde; sosyal sağlık (r=0.207), algılanan sağlık (r=0.320) ve benlik saygısı (r=0.209) arasında negatif yönde korelasyon saptanmıştır. Beck Anksiyete puanları ile DUKE’ün fiziksel sağlık ve yetersizlik dışında diğer alt alanları arasında negatif yönde zayıf korelasyon bulunmuştur. Bakım verenin Beck Depresyon puanı ile SF-36’nın fiziksel rol ve zindelik dışında diğer alt alanlarında pozitif yönde korelasyon, Beck Anksiyete puanları ile negatif yönde korelasyon bulunmuştur.

Tartışma

Alzheimer’lı hasta ve hastaya bakım veren yakınlarının yaşam kalitelerini belirlemek amacıyla yapılan bu çalışmada, hastalar DUKE’e göre fonksiyonel alanda en yüksek puanı benlik saygısı, disfonksiyonel alanda depresyon ve anksiyete-depresyon alanından almışlardır. Bakım verenlerin DUKE’e göre en yüksek puanları fonksiyonel alanda sırasıyla; benlik saygısı, algılanan sağlık alanında; disfonksiyonel alanda depresyon, anksiyete-depresyon alanındadır. Hastaya bakım verenlerin puanları, DUKE ve SF-36’ya göre Denizli ili genel nüfus puanından düşük bulunmuştur. İlaveten, bakım verenlerin DUKE depresyon ve anksiyete-depresyon puanları ile Beck depresyon ve anksiyete puanları hafif düzeyde anksiyete ve depresyon varlığını göstermektedir.

Benzer hasta grubu olan şimdiki çalışma ile Fransız Alzheimer hastalarının puanları karşılaştırıldığında, DUKE’ün fonksiyonel alanında Fransız hasta grubundan daha yüksek, disfonksiyonel alanında daha düşük puan aldıkları (Novella ve ark., 2001a); SF-36’nın tüm alanlarından, Fransız Alzheimer hastalarının puanlarına göre daha yüksek puan aldıkları görülmektedir (Novella ve ark. 2001b) . Bu çalışma ile Fransız kültüründe yapılmış çalışmadaki hastaların puan ortalamaları arasındaki farkın nedeni bilinmemektedir.

Depresyon sıklıkla demansa eşlik eden bir bulgudur ve ruhsal rahatsızlıklar hasta bireyin yaşam kalitesi üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilmektedir (Selai ve Trimble, 1999). Hastanın hafıza ve davranış problemleri genel olarak bakım verenin depresyonuyla yakından ilgili başlıca stresörlerden birisidir (Owen ve ark., 2002). Colantonio ve ark. (2001)’nın demanslı bireye bakım verenlerin destek gereksinimlerini değerlendirdiği çalışmasında, bakım verenlerin çoğu sağlıklarını iyi olarak değerlendirirken, ortalama depresyon puanları, gruplarında depresyon belirtilerinin varlığına işaret etmektedir. Bakım vermenin bir sonucu olarak anksiyete rapor edilmektedir. Winslow (1997) bakım verenin aşırı yüklenmesinin bakım verenin anksiyetesiyle ilişkili olduğunu ileri sürmektedir. Bu çalışmada bakım verenlerde varolan hafif düzeyde anksiyete ve depresyon diğer çalışmalarla benzerlik göstermektedir. Ayrıca, bu çalışmada hastanın yaşam kalitesi arttıkça bakım verenin depresyon puanı arasında pozitif yönde korelasyon bulunmuştur. Alzheimer’lı bireylerde bilişsel değişikler meydana gelmesinden dolayı yaşam kalitelerini olduğundan daha yüksek değerlendirebilecekleri, bakım verenlerin de bağımlı bir hastaya sahip olmalarının anksiyete ve depresyon yaşamalarına neden olabileceği düşünülmektedir. Ülkemizde, özellikle Alzheimer hastaları için bakımevleri ya da bakım verenlere destek olacak kurumsallaşmış bir yapı kısıtlıdır. Hasta yakınları kültürel olarak, hastaya bakmayı aile içi bir yükümlülük saymakta (Bilgili ve Kubilay, 2003), hastalara bizim çalışmamızda olduğu gibi eşleri ve çocukları bakmaktadır. Bakım vermek, bakım verenin oldukça fazla zamanını alarak, bakım verenlerin yaşam kalitesi puanlarını düşürebileceği, anksiyete ve depresyona yol açabileceği düşünülmektedir.

Bu çalışmada hastalar kendi yaşam kalitelerini kendileri değerlendirmişlerdir. Hastanın yaşam kalitesini değerlendirmede genel ve hastalığa özel yaşam kalitesi ölçekleri bulunmaktadır. Bu ölçeklerle hastanın yaşam kalitesi değerlendirilirken, hasta kendi adına yaşam kalitesini değerlendirebildiği gibi, hasta yakınının da hasta adına hastanın yaşam kalitesini değerlendirdiği görülmektedir (Novella ve ark., 2001a; Ankri ve ark. 2003). Bu konudaki soru, hasta yakınlarının hastanın sağlıkla ilgili yaşam kalitesini doğru değerlendirip değerlendiremeyeceği ya da hastanın kendi sağlıkla ilgili yaşam kalitesi hakkında doğru bilgi verip veremeyeceğidir. Novella ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada, hastadan alınan verilerin iç tutarlılığı değerlendirildiğinde, yakınlarından alınan verilerle oldukça tutarlı olduğuna işaret etmektedir (Novella ve ark. 2001a).

Yaşam kalitesinin değerlendirilebildiği hasta sayısının az olması sınırlılıklardan birisidir. Bir diğer sınırlılık ise, hastanın yaşam kalitesini değerlendirme ölçeğinin, hem hasta hem de bakım verene uygulanarak, hastanın kendi değerlendirmesi ile bakım verenin uyumunun değerlendirilememesidir.

Sonuç olarak, bakım verenlerin yaşam kalitesi puan ortalamalarının, genel nüfus puan ortalamasından daha düşük olduğu, hasta yakınlarının disfonksiyonel alanda daha fazla anksiyete-depresyon yaşadıkları, ve Beck depresyon ve anksiyete puanlarının hafif düzeyde depresyon ve anksiyeteye işaret ettiği görülmektedir. Bu nedenlerle, hasta yakınlarının ayrıntılı klinik muayene ve psikolojik testlerden geçirilmesi, hemşirelik bakımı ve girişimlerinin hasta ve yakınlarının yaşam kalitesini yükseltecek şekilde düzenlenmesi, hastanın bakım yükünü hafifletecek sosyal destek mekanizmalarının kurulması önerilebilir.

 Yararlanılan Kaynaklar

American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4th ed. American Psychiatric Association, Washington, DC.

Ankri, J, Beaufils, B, Novella, JL, et al. (2003). Use of the EQ-5D among patients suffering from dementia. J Clin Epidemiol, 56:1055-1063.

Arslan Ş, Kutsal YG.(1999). Geriatride yaşam kalitesinin değerlendirimi. Turkish Journal of Geriatrics, 4:173-178.

Ballard, CG, Saad, K, Coope, B, et al. (1995). The etiology of depression in the carers of dementia sufferers. J Affect Disord, 35:59-63.

Bilgili N, Kubilay G. (2003) Yaşlı bireye bakım veren ailelerin yaşadıkları sorunların belirlenmesi. Sağlık ve Toplum, 13:35-43.

Clark, DG, Cummings, JL. (2003). Demans tanısı ve tedavisi: Bir güncelleştirme. (Çev. Sevinçok L). Demans Dergisi, 3:21-29.

Colantonio, A, Cohen, C, Pon, M.(2001). Assessing support needs of caregivers of persons with dementia: Who wants what?. Community Ment Health J, 37:231-243.

Gürgen, C, Ertan, T, Eker, E, Yaşar, R, Engin, F. (1999). The Standardized Mini Mental State Examination In Turkish 9 th Congress of The International Psychogeriatric Association, 15- 20 August, 1999 , Vancouver.

Kuzu, N, Zencir, M, Beşer, N. ve ark.(2004). T ürkiye’deki Sağlık Ocaklarında Sağlıkla İlgili Yaşam Kalitesi: Türkçe DUKE Sağlık Profilinin Güvenirlik ve Geçerliği. 1. Sağlıkta Yaşam Kalitesi Sempozyumu, 8- 10 Nisan 2004 ; İzmir. (s. 46).

Novella, JL, Jochum, JA, Jolly, D, et al. (2001a). Agreement between patients and proxies reports of quality of life in Alzheimer’s disease. Qual Life Res, 10:443-452.

Novella, JL, Jochum, JA, Ankri, J, et al. (2001b). Measuring general health status in dementia: practical and methodogical issues in using the SF-36. Aging Clin Exp Res, 13:362-369.

Owen, JE, Roth, DL, Stevens, AB, et al. (2002). Association of life events and psychological distress in family caregivers of dementia patients. Aging Ment Health, 6:62-71.

Öner, N. (1997). Türkiye’de Kullanılan Psikolojik Testler Bir Başvuru Kaynağı. 3. Baskı. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.

Parkerson, GR Jr. (2002). User’s Guide For Duke Health Measures. Duke Health Profile (DUKE), Duke Severity of Illness Checlist (DUSOI), Duke Case-Mix System (DUMIX), Duke Social Support and Stress Scale (DUSOCS). Department of Community and Family Medicine, Duke University Medical Center., Durham.

Pınar, R. (1995). Diabetes Mellitüslü Hastaların Yaşam Kalitesi ve Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.

Pot, AM, Deeg, DJH, van Dyck, R. (2000). Psychological distress of caregivers: moderator effects of caregiver resources? Patient Educ Couns, 41:235-240.

Selai, C, Trimble, MR.(1999). Assessing quality of life in dementia. Aging Ment Health, 3:101-111.

Ware, JE Jr, Snow, KK, Kosinski, M, Gandek, B. (1993). SF-36 Health Survey: Manual and Interpretation Guide. The Health Institute, New England Medical Center, Boston, Massachusetts.

Whitehouse, PJ, Orgogozo, JM, Becker, RE et al. (1997). Quality of life assesment in dementia drug devolopment. Position paper from the international working group on harmanization of drug dementia drug guidelines. Alzheimer Dis Assoc Disord, 11(Suppl.3):S56-S60.

Winslow, BW. (1997). Effects of formal supports on stress outcomes in family caregivers of Alzheimer’s patients. Res Nurs Health, 20:27-37.

Tablo 1. Alzheimerlı hasta ve hastaya birincil bakım verenlerin demografik özellikleri

Tablo 2. Alzheimer’lı hastalar, hastalara birincil bakım verenler ve sağlıklı nüfusun yaşam kalitesi puanları a

a Ortalama (Standart Sapma) .

b Ölçek = 0-100, fonksiyonel sağlık puanlarının yüksek olması sağlıkla ilgili yaşam kalitesinin yüksek olduğunu, disfonksiyonel sağlık puanlarının yüksek olması sağlıkla ilgili yaşam kalitesinin düşük olduğunu gösterir

c Ölçek = 0= en kötü sağlık durumunu, 100=en iyi sağlık durumunu gösterir

d Kuzu ve ark. 2004.

Tablo 3: Hastaya bakım verenlerdeki depresyon ve anksiyetenin hastanın yaşam kalitesi alanları ile korelasyonları

*p<0.05

© 2005- T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi - Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı