YURT DIŞI UYGULAMA MODELLERİ
Özürlülerin geleneksel akut bakım modeli, ara bakım ve toplum temelli bakıma doğru bir değişim göstermektedir. Multidisipliner rehabilitasyon ekip elemanları bakım gruplarının ihtiyacına göre değişiklikler göstermektedir. Ekip içindeki profesyonellerin rollerinin uygun paylaşımı ve her bir profesyonelin mesleki becerilerinin diğerleri tarafından tanınması, takım çalışmasının başarısı için çok önemlidir. Bakım hizmetlerinin koordinasyonu, özürlü bireyler ve onlara bakım verenler için tedavinin etkinliğini, yeterliliğini ve değerini arttırmak için esastır.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2005 yılında 35 milyon kişi kronik has-talıklardan ölmüştür ve kronik hastalık vakalarının % 80'i gelişmekte olan ülkelerde görülmektedir. Gelişmemiş veya gelişmekte olan ülkelerde özrün saptanması veya özürlü bakımı oldukça zayıftır veya çok azdır. Yaşlılıkla birlikte özür oranı ve varolan özrün derecesi artmaktadır.Yaşlıların % 50 sinde olan özür oranının 2040 yılında 4–5 katına çıkması beklenmektedir. Avrupa, dünyada yaşlı nüfusun en fazla olduğu kıtadır. 2000 yılında % 20 olan 60 yaş üzeri nüfusun 2050 yılın-da % 37'ye çıkacağı hesaplanmıştır. 2050 yılında çoğu Avrupa'da olan 19 ülkede 80 yaş üzeri kişilerin oranının en az % 10'a yükseleceği, 2000 yılında 38 olan ortalama yaşın, 2050 yılında % 47'ye çıkacağı, 2050'de ortalama yaşı en büyük olan ülkelerin sırasıyla İspanya, Slovenya, İtalya,Avusturya, İsviçre,Almanya ve İsveç olacağı tahmin edilmektedir.
Avrupa'da yalnız yaşayan nüfusun %35'i kadın %13' ü erkektir. Bu durum ge-lişmemiş ve gelişmekte olan ülkelere göre daha yüksek bir orandır ve dezavantaj oluşturmaktadır.
Avrupa'daki ülkelerde kendi başına yaşayamayan veya özel bakım gerektiren yaşlılar için kurumsal hizmetler önemlidir. Bu durum özellikle sağlık harcamaların-da kurum hizmetlerini ödeme imkanı yüksek olan ülkelerde daha yaygındır. Sağlık ve bakım hizmetleri, sosyal sigorta ve vergi ödemeleriyle karşılanır. Çoğunlukla özel sağlık sistemi ile kombine sağlık sigortaları vardır. Sağlık harcamaları en yüksek İngiltere, en düşük Yunanistan'dadır. Uzun süreli bakım harcamaları giderek artmaktadır. Emekli ve aktif nüfus arasındaki oranın artması, bu harcamaları ödemede ciddi zorluklara yol açmaktadır. Yaşlılar için günlük bakım merkezleri, yatılı bakım merkezleri, dinlenme veya huzurevleri, geriatri hastaneleri, rehabilitasyon merkezleri ve palyatif bakım üniteleri vardır.
AB ülkelerinde sağlık alanında Toplumsal Eylem Programları gibi projeler baş-latılmıştır (2003–2008). Bu programlarda ele alınan konular:
•Sağlığı artırma,
•Kanser,
•AİDS ve bazı hastalıklar,
•İlaç bağımlılığı,
•Sağlık denetimi,
•Yaralanmaları veya sakatlıkları / özrü önleme,
•Nadir görülen hastalıklar ve
•Bulaşıcı hastalıklardır.
Almanya
Almanya'da tüm sağlık sistem harcamalarının ancak çok küçük bir kısmı tüm rehabilitasyon hizmetleri için harcanmaktadır. Sigorta şirketleri tarafından eskiden % 100'ü ödenen sağlık harcamaları giderek hastaların kendileri tarafından ödenmeyi gerektirmektedir. Gelire göre her işveren ve çalışan, zorunlu sağlık sigortası için belli bir miktar para ödemek zorundadır. Geliri olmayan kişiler için sigorta şirketlerine olan ödemeyi devlet yapar. Bu sistem, kişiler yeterli ödeme yaptıkları sürece işlevseldir. Ancak işsiz, özürlü ve yaşlı oranının artmasıyla birlikte sistemin işlerliği azalmıştır.
Avustralya
Fedaral ya da devlet destekli özel sağlık ve bakım hizmetleri şunları içerir:
Rezidansiyel yaşlı bakım hizmeti: Barınma ve domestik servisler gibi diğer destek hizmetlerini verir.Yüksek ve düşük bakım seviyelerinde günlük işler, hemşirelik bakımı, fizyoterapi ve tıbbi bakım hizmetleri verir. Demans gibi bazı özel bakımları da içerir. Bu bakım paketi, yaşlı kişilere, fiziksel, tıbbi, psikolojik ve sosyal bakım gibi toplum içinde verilemeyen hizmetleri sunar.
Toplumsal bakım paketi: Evde kalmak isteyen ve düşük seviye rezidansiyel hizmet gerektiren kişileri destekler.
Ev ve toplumsal bakım programı: Genellikle toplum temelli destek hizmeti verir. Evde hemşirelik bakımı, kişisel bakım, ev içi yardım, yemek ve ulaşım, toplum içi ve ev içi diğer destekleri içerir.
Günlük fizyoterapi merkezleri: Toplumda ve yaşlı bakımevlerinde yaşayan yaşlılara fizyoterapi ve iş meşguliyet tedavisi gibi hizmetleri verir.
Esnek bakım servisleri: Hizmetlere kolaylıkla ulaşamayan, özellikle küçük ve şehir dışı yerleşim bölgelerine yaşlı hizmetlerin yanı sıra, çok amaçlı hizmet götüren bir programdır.
Uzun süreli ev bakım paketleri: Evde kalmak isteyen ve üst seviye rezidensiyal bakım gerektiren kişileri destekler.
Yaşlı bakım değerlendirme takımı: Rezidansiyel bakım hizmeti, toplumsal bakım paketi veya diğer bakım paketlerinden yararlanacak olan kişileri tıbbı ve fonksiyonel durumlarına göre değerlendiren ve o hizmete yönlendiren sağlık profesyonellerinden oluşan takım elemanlarıdır. Avustralya'da Ulusal Değer-lendirme Programının bir parçası olarak yaşlılar için değerlendirme yapan, 127 değerlendirme takımı vardır.
Avustralya Fizyoterapistler Derneği'nin alt grubu olan Ulusal Gerontoloji Grubu, yaşlı bakımı ile ilgili her türlü rehabilitasyon ve eğitim hizmetlerini vermektedir. Dernek, Federal Devlete kaynak oluşturma ile ilgili yazılı materyal için bilgi sağlama ve yaşlı bakımının yönlendirilmesine olanak sağlayan klasifikasyon skalaları veya sınıflamaları oluşturmak için de çalışır.Ayrıca yaşlılar için birincil bakım prog-ramlarının artırılmasını için lobi çalışmaları yapar.
İsviçre
Yaşlı nüfusun yararlandığı en temel bakım hizmetlerinden bir tanesi toplu taşımacılık sistemidir. En uzak yaşam birimleri dahi İsviçre'de hızlı ve rahat toplu taşımacılık araçları ile merkezlerde verilen hizmetlere bağlanmıştır. Bu ülkede 80 yaş üstündeki yaşlı nüfusun %75'inden fazlası hala bağımsız, kendi evlerinde yaşa-maktadırlar. İsviçre'de Sosyal Güvenlik Sistemi ile tüm vatandaşlara sınırlı da olsa bir maaş verilmektedir.Yaşlıların olabildiğince bağımsız kalabilmelerini sağlamak amacı ile erişkin gündüz bakım evleri, yataklı bakım evleri, bakım evleri yaşlı apartmanları “destekli yaşam merkezleri” gereksinimlere göre kullanılmak üzere hizmet vermektedir. Bu hizmetlerin içinde özel danışmanlık, çalışma grupları ve etkinlikleri, rehabilitasyon ve gerekli teknolojiler sağlanmakta, amaç bağımsızlığın olabildiğince korunması olmaktadır.
İrlanda
Çocuk ve erişkinlere verilen sağlık hizmetleri özürlü ve yaşlı bireyler için daha kapsamlı ve öncelikli olarak verilir. Sağlıklı ve genç bireylere verilen sağlığı artırma ve önlem paketlerinden, özürlü ve yaşlı bireyler de faydalanır. Yaşlılar yaşamın tüm yönleri açısından sağlığı ve iyiliği arttırmaya yönelik programlara katılım için cesaretlendirilir.Yaşlılarda sağlık ve bakım hizmetleri, iyi bir yaşam kalitesinin sağ-lanması, hastalığın ve özrün yaşlı birey üzerine olan negatif etkisinin azaltılması, yaşlıların topluma olan katılımının artırılması ve yaşlılığa bağlı olarak artan sağlık bakım harcamalarının azaltılmasını hedefler.
Ulusal Sağlığı Artırma Stratejisi, sağlığı arttırma ile ilgili tüm birimler için bir kaynak ve rehber oluşturmak üzere düzenlenmiştir. İrlanda'da yaşlılar için Ulusal Konsey, Sağlık ve Çocuk Departmanı tarafından desteklenen bir yapıdır. Konseyin birincil görevi İrlanda'da yaşlı nüfus ve normal yaşlanma sürecini kapsamlı bir şekilde anlamayı geliştirmektir. Sağlıklı Yaşlanma Ulusal Konseyi'nin ilk programı “Yaşama yıllar, yıllara yaşam katma:Yaşlılar için sağlığı arttırma stratejisi” Sağlığı Arttırma Ünitesi ile birlikte geliştirilmiştir. İkincil ve üçüncül görevi bilgilendirme ve bilişimi arttırma dahil her türlü stratejileri geliştirme ve yaşlı bireylerin sağlık, otonomi ve işsizlik sigortasını artırmayı, sağlıklı yaşlanma için iyi modeller oluşturma ve geliştirmeyi kapsar. Program ayrıca özürlülük, yaşlılık ve sağlıklı yaşlanma ile ilgili iletişim, eğitim, materyal, modelleme, ulusal ortaklık, kamu bilinci oluşturma ve değerlendirmeye yönelik olarak da çalışır. Düşme, osteoporoz ve kırıkları önleme, parkinson hastalığı, inme(stroke), kalp yetmezliği ve kontinansı önleme program-ları gibi özel programları vardır.
İzlanda
Özürlüler ve özellikle yaşlı bireyler için huzurevleri ihtiyacı artmıştır. Ancak sağlık harcamalarında bir dönemden itibaren zorunlu nedenlerle kesintiler başla-mıştır. Bu da rehabilitasyon hizmetlerini olumsuz yönde etkilemektedir. Siyasi politikalar rehabilitasyon hizmetlerinin özel sektöre devredilmesi eğilimindedir.Toplum sağlığını koruma ve önleyici yöntemlere olan ilgi artmıştır.