KOMİSYON RAPORLARI VE GENEL KURUL GÖRÜŞMELERİ
IV. ÖNERİLER
1. “Bakıma muhtaç özürlü” yerine yaşlılar gibi daha geniş bir sosyal grubu kapsayan “bakıma muhtaç kişi” kavramı kullanılmalıdır. “Bakıma muhtaç kişi” kavramının tanımı şu şekilde olabilir:“Kronik hastalık, ileri yaşlılık ve/veya ağır özürlülük sebebiyle günlük hayatın alışılmış, tekrar eden aktivite alanlarına ait temel gereklerini önemli ölçüde (veya değişik derecelerde) yerine getiremediği (ve dolayısıyla kendine bakamayacak durumda olduğu) için, başkalarının bakım hizmetine ve desteğine sürekli olarak ihtiyaç duyan kişidir”. (ÖZİDA, SHÇEK / Kısa Vade)
2. 5378 sayılı Özürlüler Kanununda bakıma muhtaç özürlülere tanınan sosyal hakların korunması şartıyla Türkiye’de geniş anlamda sosyal güvenlik sisteminde, dar anlamda sosyal sigorta sisteminde müstakil bir (sosyal) bakım sigortası ihdas edilmelidir. (ÖZİDA, SGK, Maliye Bakanlığı, SHÇEK, DPT / Kısa Vade)
3. Bakım güvence hizmetlerinden yararlanma şartı, yoksulluk ölçütünden bağımsız olarak sadece bakıma muhtaçlık kriterine bağlanmalıdır. (ÖZİDA, SHÇEK / Kısa Vade)
4. Türkiye’de sosyal sigorta siteminde oluşturulacak bakım sigortasının prim oranı, sosyal diyalog sürecinde sosyal tarafların da görüşleri alınarak uzlaşma yoluyla belirlenmelidir. Devlet, mevcut bakım güvence sistemine (primsiz sisteme) malî kaynak ayırdığı gibi, bakım sigortasının finansmanına da (İşsizlik Sigortasında olduğu gibi) kısmî katkı sağlamalıdır. (ÖZİDA, SGK, Maliye Bakanlığı, SHÇEK, DPT, Sosyal Taraflar / Kısa Vade)
5. Bakım güvence sistemine objektif esaslara göre belirlenmiş üç boyuttan oluşan bakıma muhtaçlık derecelendirme sistemi getirilmelidir. Ayrıca bakım güvence hizmetlerinin verilmesinde ve finansmanında ihtiyaç sahiplerinin tespitinde kurumlar arası norm ve standart birliği sağlanmalıdır. (ÖZİDA, SGK, Maliye Bakanlığı, SHÇEK, DPT / Kısa Vade)
6. Bakım güvence hizmetleri kapsamında bakıma muhtaç kişilere sağlanan sosyal haklar (bakım ödenekleri), bakıma muhtaç kişilerin bakıma muhtaçlık derecelerine göre ve dolayısıyla bakım ihtiyaç ve türlerine göre basamaklı (artan oranlı) olarak belirlenmelidir. (ÖZİDA, SGK, Maliye Bakanlığı, SHÇEK, DPT / Kısa Vade)
7. Bakım güvence hizmetleri kapsamında bakıma muhtaç kişilere sağlanan sosyal haklar, sadece bakım ödenekleri ile sınırlı tutulmamalıdır. Özellikle evde ve kurumda kaliteli bakım hizmetlerinin teminine yönelik işleyen bir bakım eğitim modeli kapsamında nitelikli bakıcı personel yetiştirilmeli ve bakıcı aile fertlerinin bakım yükünü hafifletmek adına evde bakım hizmetlerinde aktif olarak görev alabilmelidir. (SHÇEK, Milli Eğitim Bakanlığı, İŞKUR, / Kısa Vade)
8. Sağlık Kurulu raporunun temini bağlamında tam teşekkülü bir hastaneye gitme şartına bazı istisnalar getirilmelidir. Kişilerin şahsiyetlerine saygı çerçevesinde özellikle birden fazla rahatsızlığı olan yatalak yaşlıların ve özürlülerin bakıma muhtaçlık dereceleri, bakım heyeti tarafından evde tespit edilmesine yönelik bir sistem oluşturulmalıdır. (Sağlık Bakanlığı, SHÇEK / Sürekli)
9. Evde bakım hizmetleri çok yönlü hizmetleri ve disiplinleri içermesi nedeniyle, sertifikalı olsa da, kendi adına çalışan bakıcı elemanın evde bakım hizmeti vermesi, ancak Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumundan yalnızca özbakıma yönelik hizmet verebilecekleri yönünde bir hizmet sözleşmesi ile mümkün olabilir.(SHÇEK / Sürekli)
10. Bakım ödeneğinden yararlanmak isteyen bakıcı aile fertlerine, bakım kalitesini temin etmek maksadıyla belirli bir süre içinde Bakım Kursuna katılma şartları kolaylaştırılmalı ve çeşitlendirilmelidir. Ayrıca kırsal alanda (ve gerekli durumlarda kentlerde) bakım güvencesinin ve hizmete erişilebilirliğin sağlanabilmesi bakımından “bakım hizmet elemanı” uygulaması düşünülmelidir.(SHÇEK, Milli Eğitim Bakanlığı / Sürekli)
11. Bakım güvence modeli ve bakım sigortası kendi başına bir ihtisas alanı olduğu için, bu alanda çok yönlü bir hazırlık çalışması yapacak bir kurul oluşturulmalıdır. Kurul, Özürlüler Şûrası’ndan elde edilen birikimlerden hemen sonra oluşturulmalıdır. Bu kurul, teknik detayları ile birlikte özellikle şu konuları ele almalıdır:
a. Kapsanan Sosyal Risk Türü: Bakıma muhtaç kişinin ve bakıma muhtaçlık riskinin açık bir biçimde tanımlanması, derecelerinin belirlenmesi, bakım ihtiyaçlarının belirlenmesi.
b. Finansman Yöntemi ve Kaynağı: Kurulacak bakım güvence sisteminin ve hizmet ağının finansmanının hangi yapı çerçevesinde ve nasıl yerine getirileceği; kaynakların neler olduğu-nun, mümkün mertebe sosyal güvenlik sistemine yeni ek yükler getirmeksizin prim türlerinin ve bu primlerin kimlerden ve hangi esaslara göre toplanacağının, bakım fonu oluşturma tekniklerinin ve kullanılmasındaki esasların belirlenip planlanması.
c. Bakım Güvece Hakları ve Hizmetleri: Bakıma muhtaç kişilere hangi şartlarda ne gibi hizmetlerin sunulması uygundur; Hak sahibi oldukları sosyal bakım ve destek türlerinin açıklığa kavuşturulması.
d. Örgütlenme: Sosyal bakım güvence hizmetlerinin hangi örgütsel yapı (SHÇEK veya bakım sigortası ile ilgili kurum) ve isleyiş içinde gerçekleşeceği;
e. Örgütlenmenin hangi yönetim sistemi içinde nasıl oluşturulacağı.
f. Alternatif-Özel Bakım Güvence Sistemleri: Bakım güvence modellerinin, özel sektör eli ile ve özel bakım sigorta-sı aracılığıyla oluşturulması. (ÖZİDA, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, SHÇEK, Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı / Sürekli)
12. Bakım sigortasının temel esaslarını ve uygulama takvimini belirleyecek kurulda Özürlüler İdaresi Başkanlığı’nın başkanlığında, sosyal taraflar, Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Sivil Toplum Kuruluşları,Yerel yönetimler ve Maliye Bakanlığı temsilcilerinin yanında üniversitelerden alanla ilgili akademisyenler yer almalıdır. (Sürekli)
13. Bakıma muhtaç kişilerin bakım hizmetini yaygınlaştırmak ve hizmet kalitesini yükseltmek amacıyla, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunun kurumsal kapasitesi arttırılmalı, gerekli insan kaynağı ve finansmanı sağlanmalıdır. (SHÇEK, DPT, İŞKUR / Kısa Vadeli)
14. Özel sigorta alanında mevzuata uygun olarak bakım sigortası kurulma-sı teşvik edilmelidir. (SGK / Orta Vadeli)
15. Bakım hizmetinin yaygınlaştırılması açısından, bu amaca hizmet verecek kurum ve kuruluşlar teşvik edilmelidir. Bu alanda hizmet veren tüm kamu kurum ve kuruluşlarını (mahalli idareler dahil),özel sektör, vakıf, dernek, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşları bütüncül bir bakış açısıyla kavrayarak finansman ve hizmette mükerrerlikleri veya israfı önleyecek şekilde tasarlanmalı görev, yetki ve sorumluluklar tanımlanmalı, sektörler ve kurumlar arası eşgüdüm ve işbirliğini teşvik edici mahiyette olmalıdır. (SGK, SHÇEK / Orta Vadeli)
16. Bakım hizmeti veren kurumlar şeffaf bir yapıda olmalı ve yetkili kurumlar tarafından daha etkin denetlenmelidir. (SHÇEK, SGK / Kısa Vadeli)
17. Bakım güvence sisteminde hizmet sunumu ve finansmanı aynı kurumda birleşmemelidir. (SGK, SHÇEK,Yerel Yönetimler / Sürekli)
18. Bakım sigortası bağlamında Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) bütün illerde teşkilatlanmış olması, sigorta programları yönetme tecrübesi, bilgi işlem alt yapısının kurulmuş olması, yeterli personel ve uzmanlık bilgisine sahip olması ve sosyal güvenliğin tek çatı altında toplanmış olmasının getirdiği diğer tüm fırsatlar dikkate alındığında primler ve devlet tarafından sağlanacak katkı paylarının oluşturduğu mali kaynak aktüeryal ilkelere ve sosyal devlet amacına uygun şekilde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yönetilmelidir. (SGK, DPT, Maliye Bakanlığı / Orta Vadeli)
19. Bakım sigortası ve güvencesi çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumu ile yurttaşlar arasında kurulacak hukuksal ilişki (teminat paketi veya sigorta kapsamı) ; sistemin müessir, verimli ve devamlılığını kesintiye uğratmadan, suiistimalleri, haksız ve kötüye kullanımları ise önleyecek biçimde tasarlanmalıdır. Bu çerçevede, bakım sigortası ve güvencesi kap-samındaki bireyin hak ve yükümlülükleri ile SGK’nın yetki ve görevleri iyi tahlil edilmelidir. Dolaysıyla, kimin, ne zaman, hangi şartlarda, hangi hizmeti, ne kadar süreyle ve ne karşılığında alacağı/vereceği belirlenmiş olmalıdır. (SGK / Orta Vadeli)
20. Bakım hizmeti veren aile fertleri, kamu, özel ve kâr amacı gütmeyen kuruluşların görev, yetki ve sorumlulukları, mesleki ehliyet, akreditasyon ve insan gücü kaynakları amaca uygun, maliyet etkililiği sağlayacak şekilde organize edilmeli; hizmet sunucuların izlenmesi, ruhsatlandırılması, denetlenmesi gibi konularda sorumlu bağımsız bir kurum tespit edilmeli; Sosyal Güvenlik Kurumu ve hizmet sunucular (aile fertleri dahil) “hizmet sözleşmesi” çerçevesinde bir araya getirilmelidirler. (SGK, SHÇEK, ÖZİDA / Kısa Vadeli)
21. Bakıma muhtaçlık nedenlerinin bilimsel usullerle araştırılarak buna yol açan nedenlerin ortadan kaldırılması için tedbirler alınması (sosyal ve iktisadi organizasyonun bakıma muhtaç olma durumuna sebep vermeyecek şekilde tasarlanması), sosyal davranış modellerinin ve yaşam tarzlarının bu riski en aza indirecek şekilde oluşturulmasının teşviki, kasten veya ihmal veya kusur nedeniyle sebep olunan bakıma muhtaçlık durumunun cezai-ekonomik tedbirlerle önlenmesi ve bu amaçla hukuki alt yapının geliştirilmesi, toplumda herkesin öncelikli vazifesi de olmalıdır. (SHÇEK, SGK,ÖZİDA / Kısa Vadeli)