KOMİSYON RAPORLARI VE GENEL KURUL GÖRÜŞMELERİ
GÜNDÜZLÜ HİZMETLER
Türkiye'de Evde Bakım ve Gündüzlü Hizmetler
65 yaşın üzerinde, yalnız veya eşiyle birlikte yaşayan, bakıma gereksinim duyan ve dar gelirli yaşlılar için uygulanmaktadır. Bununla birlikte orta ve üst gelir grubuna mensup yaşlılar da evde bakım hizmetinden yararlanabilmektedir.
Türkiye'de evde bakım ve gündüzlü hizmetlerinin gelişmemiş olması, yasal sosyal hizmetler sistemimizin genel olarak kurum bakımı olarak adlandırılan bir örgütlenme içerisinde bulunmasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle bakıma gereksinim duyan bireylerin fiziksel, sosyal, kültürel özellikleri, alışkanlıkları, istek ve beklentileri doğrultusunda, çağdaş bakım modelleri uygulamaya aktarılamamıştır.
Ülkemiz birçok alanda olduğu gibi sosyal hizmet sektöründe ve gereksinim duyan gruplara yönelik geleneksel hizmet anlayışında köklü değişmelere sahne ol-maktadır. Geçmişte, yardıma gereksinim duyan bireylerin korunması ve bakımı öncelikle hedef iken, bugün bireyin yaşam kalitesinin geliştirilmesi, sağlıklı ve başarılı bir biçimde yaşlanarak, sosyal yaşama daha aktif bir biçimde katılım sağlanması ve nihayetinde iyilik halinin ilerletilmesi amaçlanmaktadır. Bu nedenle, sosyal refah seviyesi yüksek olan ülkelerde, gereksinim içerisindeki nüfus gruplarına yönelik bakım modelleri hızlı bir biçimde gelişmekte, hizmet sunumunda öncelikli olarak bireyin tercihleri göz önünde bulundurulmaktadır.
Evde bakım, gerek teşhis ve tedavi sonrası bakım sürecinde, gerek kronik bir hastalığın takibinde, gerekse herhangi bir sağlık problemi olmaksızın koruyucu sağlık ve tetkik hizmetlerinin verilmesi süreçlerinde, ihtiyaç sahiplerine kendi or-tamlarında sağlık bakımı hizmetlerinin verilmesidir. Evde bakım, doktorun teşhis ve tedavisi sonrasında, ilgili tıp profesyonelleri ile koordinasyon içinde, profesyonel bir kadro ile evde, iş yerinde veya hastanın bulunduğu diğer mekânlarda verilir.
Evde sağlık bakımı hizmetleri, ameliyat sonrası bakım gereksinimi olanlardan uzun süreli bakıma ihtiyacı olanlara, doğum öncesi ve sonrası evde de sürdürülebilecek hastalara, kısa süreli hemşirelik hizmetlerine gereksinim duyanlardan, aşılama ve laboratuvar tetkikleri gibi hizmetleri evinde veya işyerinde almak isteyenlere kadar çok geniş bir yelpazede ihtiyaç sahiplerine hitap etmektedir.
Evde sağlık bakımı hizmetleri alanlar arasında en büyük çoğunluğu oluşturan gruplar aşağıda sıralanmıştır.
• Bakım ihtiyacı olan yaşlılar ve özürlüler,
• Ameliyat sonrası bakım ihtiyacı olanlar,
• Ortopedi ve travmatoloji hastaları,
• Kalp, damar ve hipertansiyon hastaları,
• Hemipleji (Felçli) hastaları,
• Onkoloji (Kanser) hastaları,
• Akciğer ve solunum hastaları,
• Diabet hastaları,
• Nöroloji hastaları,
• Oksijen tedavisine ihtiyacı olan diğer hastalar,
• Yeni doğum yapan anne ve bebekleri,
• Yara bakımı, enjeksiyon, infüzyon ve diğer kısa süreli hemşirelik
hizmetlerine ihtiyaç duyanlar,
• Grip, hepatit-B, zatürre gibi hastalıklardan korunmak için
aşılanmak isteyenler,
• Laboratuvar tetkik ve test hizmetlerine ihtiyacı olanlar,
• Evinde her türlü medikal ekipman ihtiyacı olanlardır.
Evde sağlık bakımı hizmetleri
• Sağlık servisini ayağınıza getirir,
• Kişiye özel bir bakım sağlar,
• Bakım alan aileyi bir arada tutar,
• İyileşmeyi hızlandırır,
• Bakım maliyetlerini düşürür,
• Teşhisten iyileşmeye kadar geçen süreçte kesintisiz kaliteli ve
standart hizmet sağlar,
• Hasta ve yakınlarına bakım konusunda eğitimi de içerir,
• Zamanınızdan tasarruf sağlar,
• En üst düzeyde bağımsızlık sağlar,
• Yaşam kalitesini yükseltir.
Evde bakım, sağlık bakımı ve sosyal bakım hizmetleri birbirinden ayrı dü-şünülemez. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü'nün kuruluşunu düzenlemek üzere 1983 yılında çıkarılan yasa ile başlayan ve 2005 yılında çıkarılan Özürlüler Kanununa kadar uzanan, konuya yönelik tüm yasal düzenlemeler evde bakımın sosyal hizmet boyutunu ön planda tutmuş, sağlık boyutunu ihmal etmiştir. Bununla birlikte evde bakımın sağlık boyutu, diğer tüm sağlık hizmetlerinde olduğu gibi Sağlık Bakanlığı çatısı altında, 10/3/2005 tarihli ve 2571 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Evde Bakım Hizmetleri Sunumu Hakkında Yönetmelik” ile yasal düzenleme altına alınmıştır. Söz konusu yönetmelikte evde bakım “hekimlerin önerileri doğrultusunda hasta kişilere, aileleri ile yaşadıkları ortamda, sağlık ekibi tarafından rehabilitasyon, fizyoterapi, psikolojik tedavi de dahil tıbbi ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde sağlık ve bakım ile takip hizmetlerinin sunulması” şeklinde sağlık boyutu ön planda tutularak tanımlan-maktadır. Evde bakımın sağlık hizmetlerine dönük kısmında isteyen bireyler evde doktor muayenesinden hemşire bakımına, evde fizyoterapi uygulamasından her türlü laboratuar hizmetine, evde röntgen, ultrasonografi ve EKG gibi görüntüleme hizmetlerinden hasta ve hasta yakınlarına psikolojik destek ya da hasta bakımı konusunda aile fertlerinin bilinçlendirilmesi ve eğitimi gibi pek çok hizmeti alabilmektedirler.
Evde bakım hizmetleri Türkiye'de yerel yönetimler, gönüllü kuruşlar ve bir iki büyük şehirdeki özel kuruluş tarafından sağlanmaktadır. Bu hizmetler ülkemiz için son derece yeni uygulamalardır. Bu hizmetlerin organizasyonunu Sağlık Bakanlı-ğı tarafından 10 Mart 2005 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Evde Bakım Hizmetleri Sunumu Hakkında Yönetmelik” ile belirlenmiştir. Bu hizmetlerin potansiyel yararlanıcı kitlesi özürlüler, ağır ve kronik hastalar ve yaşlılardır.
Ayrıca yaşlıların ve özürlülerin hastane bakımı sonrasında evde bakımlarına devam edilmesi gerekebilmektedir. Fakat evde bakım çalışmalarında organizasyon söz konusu değildir. Bu hizmet ağırlıklı olarak gönüllü çalışmalar ve pilot projelerle yürütülmektedir. Bireysel bakım ihtiyacını karşılayacak gezici ekip çalışmaları yapılmamaktadır.