KOMİSYON RAPORLARI VE GENEL KURUL GÖRÜŞMELERİ
Bakım Hizmet Türleri
Geç Dönemdeki Bakım
Geç dönemdeki sekonder komplikasyonların ortaya çıkmaması için yapılan takip ve gerektiğinde yatırılarak değerlendirilmesini içerir.
• Kurumsal Bakım: Kurumsal bakım içinde profesyonel ekibin bulunduğu sağ-lık kurum ve kuruluşlarında uygulanan ve rehabilitasyonda geç dönem hedefleri amaçlayan bakım dönemidir.
• Hastaneler veya Klinikler: Özürlü bireyin kronik sorunlarına yönelik tedavi, rehabilitasyon ve bakım hizmetlerinin verildiği genel kurum ve kuruluşlarıdır.
• Hastalığa özel Merkezler: Özürlü bireyin özrüne yönelik tedavi, rehabilitasyon ve bakım hizmetlerinin verildiği özel dal merkezleridir.
• Rehabilitasyon Merkezleri (Kronik): Daha çok rehabilitasyon hizmetlerine yönelik profesyonellerin bulunduğu ve hizmet verdiği merkezleridir.
• Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri ile Huzurevleri: Bedensel, zihinsel ve ruhsal özürleri nedeni ile normal yaşamın gereklerine uyamama durumunda olan kişilerin işlevsel kayıplarını gidermek ve kendi kendilerine yeterli olmasını sağlayan beceriler kazandırmak veya bu becerileri kazanamayanlara devamlı bakmak üzere kurulan kurum ve kuruluşlarıdır.
Huzurevleri, muhtaç yaşlı kişileri huzurlu bir ortamda korumak ve bakmak, sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile kurulan kurum ve kuruluşlardır.
• Mesleki Rehabilitasyon: Özürlü bireye belirli bir mesleki eğitim vermeye veya önceki mesleğini yeniden kazandırmaya yönelik rehabilitasyon, modifikasyon ve eğitim çalışmalarının yapıldığı kurum ve kuruluşlardır.
• Toplum Temelli Bakım (sürekli veya süreli): Çocuk, genç, yaşlı her yaş grubundan bakım ve sosyal desteğe gereksinim duyan bireyi, yatılı sosyal hizmet kurumlarının izole edici ve psiko-sosyal açıdan örseleyici olumsuz etkilerinden uzak tutmak için onları alıştıkları ve sosyal ilişkilerini sürdürdükleri yaşam alanı içerisinde çeşitli hizmetlerle destekleyerek, yaşamlarını kendi evlerinde ve aile çevresinde sürdürmelerini sağlamak amacıyla, toplum temelli bakım modellerine geçilmektedir. Toplum temelli bakım, yalnızca gereksinim içerisindeki yaşlı bireylere değil aynı zamanda özürlü ve süreğen hastalığı olan bireylere de yönelik bir hizmet modelidir. Özürlü bireylere yönelik hizmet dağılımını geliştirmeyi, onlara daha eşit fırsatlar sağlamayı ve özürlülerin haklarını iyileştirmeyi ve korumayı amaçlayan toplum temelli rehabilitasyon yaklaşımının en önemli unsurlarından biri de, özürlülerin sosyal çevre içerisinde dinamik bir unsur olarak yaşamlarına devam etmelerini sağlayan toplum temelli bakım anlayışıdır.
Bakıma gereksinim duyan bireye, bağımsızlığını koruması ve kendi ayakları üzerinde durabilmesi için gerekli bilgi ve sosyal yaşam becerileri kazandırma, ya-şamını kendi evinde sürdürebilmesi için gereksinim duyduğu destek ve yardımları sunma ve sosyal işlevselliğini yerine getirebilmesi için çalışma, rekreasyon ve diğer olanaklardan yararlanmasını sağlama işlevlerine sahip olan toplum temelli bakım bu yönüyle ekip çalışmasını gerektiren bir hizmet modelidir.
Uzun dönemli kurum bakımının gerek bireyler üzerindeki olumsuz etkileri (yalnızlaşma, sosyal izolasyon, duygusal çökmüşlük, depresyon, yabancılaşma vb.), gerekse maliyetinin yüksek olmasından dolayı toplum temelli bakım modellerine geçilmekte, kurum bakımı ise devam etmekte, ancak evde verilecek desteğe rağ-men bakılamayacak derecede yardıma gereksinim duyan bireyler için bir seçenek olmaktadır.
Örneğin, çok sayıda yaşlının bir arada kaldığı huzurevlerinde yaşlıların tek tek kişisel ihtiyaç ve beklentilerinin karşılanması amacına yönelik bireysel bakım planları geliştirmek oldukça güçtür. Bireysel otonomi ve kontrol oldukça düşüktür. Bu nedenle gelişmiş ülkelerde 20. yüzyılın ortalarından itibaren toplu bakım esa-sına dayalı huzurevi yapımı azalmış, İsveç, İsviçre, İngiltere, Hollanda gibi Avrupa ülkelerinde bu tarihten sonra evde bakım ve gündüzlü hizmetler gelişmeye başlamıştır.
• Evde Bakım: Evde bakım, özürlü, yaşlı, süreğen hastalığı olan veya nekahet dönemindeki bireyleri bulundukları ortamda destekleyerek, sosyal yaşama ayak uydurabilmelerini sağlamak, yaşamlarını mutlu ve huzurlu bir biçimde sürdürerek topluma tam katılımlarını gerçekleş-tirmek ve bakıma gereksinim duyan bireyin aile üyeleri ve özellikle de ailedeki kadın üzerindeki yükünü hafifletmek için birey ve aileye sunulan psiko-sosyal, fizyolojik ve tıbbi destek hizmetleri ile sosyal hizmetleri içeren bir bakım modelidir.
Evde bakım hizmetleri, evde bakım modeli içerisinde yer alan hizmetlerdir. Bu hizmetler, genellikle kendi evlerinde kalan ve temel günlük bakım aktivitelerini yerine getirmekte güçlük çeken bireylere, yardım vermek amacıyla sosyal hizmet birimleri tarafından yürütülür. Evde bakım hizmetleri içerisinde evde yardım, evde takip hizmetleri, ev sağlık hizmetleri, süreli bakım, evlere yemek servisi, telefonla yardım servisi ve evlere bakım-onarım hizmeti gibi hizmetler yer almaktadır.
Evde bakım hizmetleri, bakıma gereksinim duyan bireylerin kendi evlerinde ya da çevrelerinde bağımsız olarak yaşamlarını sürdürebilmelerini hedefleyerek, yaşam kalitelerini arttırmayı amaçlamaktadır.
Evde bakımın yaşlılıkta; fiziksel sağlık, psikolojik durum, bağımsızlık düzeyi, sosyal katılım, kişiler arası ilişkiler, kendi potansiyelini gerçekleştirme ve entelektüel gelişim süreçleri üzerinde olumlu etkileri söz konusudur. Ayrıca aile bütünlüğünün korunmasına, stresin azaltılmasına, bireyin alışık olduğu çevrede yaşamına devam edebilmesine, hobi ve sosyal etkinliklerini sürdürebilmesine imkân tanımaktadır.
Evde bakım kapsamında verilen hizmetler
Evde yardım: Bu hizmet ile kendi evlerinde yaşayan ve düzenli bakım ve takibe gereksinim duyan bireylerin, ev ortamına götürülecek çeşitli hizmetler yoluyla yaşam kalitelerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Evde yardım hizmeti kapsamında ev temizliği, çamaşırların yıkanması ve ütülenmesi, ilaçların temin edilmesi, alışverişin, ev dışı işlerin yapılması, sosyal ve psikolojik destek yer almak-tadır. Evde yardım hizmetinin süresi evde bakıma gereksinim duyan bireyin yaşı, sağlığı, öz bakım becerilerini yerine getirebilme durumu ile hareket veya duyu kaybına göre değişebilmektedir.
Evde yardım hizmetinin yerine getirilmesi sürecinde görev alan yardımcılar genellikle referans yoluyla belirlenirler. Bu kişiler aynı zamanda toplum bakımı uzmanları olarak da bilinirler.
Evde takip hizmeti: Evde takip hizmeti genellikle günlük yaşam aktivitelerini yerine getirmekte güçlük çeken bireylere profesyonel hemşirelik becerisi gerektirmeyen (tırnak kesimi, saç-sakal tıraşı, banyo ve beslenme vb.) çeşitli gereksinimlerinin karşılanması amacıyla görevli bir personel yardımıyla sağlanan bir hizmet türüdür.
Evde takip hizmeti özel sektör ve gönüllü kuruluşlar tarafından yürütülebilmektedir. Bu hizmet için gerekli finansmanın önemli bir bölümü, belediyelerin sosyal hizmet birimleri tarafından karşılanabilir. Hizmetin yerine getirilmesi sürecinde özürlü ve yaşlı bakımı alanında eğitimli kişiler yer almakta ve evlerinde yaşayan bireylere günlük ziyaretlerde bulunarak yardım sağlamaktadırlar.
Evde tıbbi bakım hizmetleri: Evde tıbbi bakım hizmeti programları, tıbbi bakım, hemşirelik, mesleki rehabilitasyon, fizyoterapi, psikolojik tedavi, ko-nuşma terapisi için sunulan programlardır ve hastaların kendi evlerinde bakımı ve izlenmesini içerir. Bu hizmetlerin birçoğu özel sektörde belirli bir vizite ücreti karşılığında, tıbbi bakım personeli tarafından ya da özel hemşirelik hizmeti bakımı yoluyla yerine getirilmektedir. Bu genellikle hasta için daha konforlu ve ayrıca hastane bakımından daha ekonomik bir sistem sunmaktadır.
Süreli bakım: Süreli bakım, özürlü ve yaşlı bireye sahip olan ailelerin dinlenmeleri ve kendilerine zaman ayırmalarına yönelik geçici bir bakım hizmetidir. Hizmet verme sürecinde genellikle özürlü ve yaşlı bakımı alanında uzmanlaşmış kişiler ve hemşireler yer almaktadır.
Evlere yemek servisi: Bu hizmet, kendi yemeklerini yapamayacak durumda olan ya da geçici bir süre ile kendi yemeğini hazırlayamayan bireylerin evlerine sıcak yemek servisi götürülmesi şeklinde verilmektedir.Yemek servisi genellikle günde üç öğün üzerinden dağıtılmaktadır.
Evlere bakım ve onarım hizmeti: Bu hizmet kapı ve pencere tamiri, anahtar ve camların değiştirilmesi, elektrik ve su tesisatı onarımlarını kapsamak-tadır. Amaç, evde yardım ve desteğe gereksinim duyan bireyin, ev hayatında sıkça rastlanan küçük çaplı tamirat ve onarım gerektiren işlerinin daha hızlı ve daha ucuza yapılmasını sağlamaktır.
Telefonla yardım servisi: Telefonla yardım hizmeti özel bir telefon hat-tının normal telefona bağlanmasından oluşan bir sistem ile verilmektedir.Yalnız ya-şayan bireyler bu hizmetten ihtiyaç duydukları acil durumlarda düğmeye basarak yardım almak amacıyla yararlanabilmektedirler. Bu sistem yaşlı bireyin telefonuna o kişiyi “telecare” merkezine bağlayacak bir alet takılarak kurulmaktadır. Bu sistemin kurulmasından sonra yaşlı bireye evde kullanabileceği, boynuna da takılabilen bir düğme verilerek, acil durumda bu düğmeye basması söylenmektedir. Başvuru esnasında acil durumlarda arayabilecekleri en yakın kişilerin ya da akrabalarının, arkadaşlarının, doktorunun, telefon numarası başvuru formuna kaydedilmektedir. Acil durumda (örneğin, yaşlı bireyin düşmesi) kişi düğmeye basarak “telecare” merkezine bir sinyal gönderir. “Telecare” merkezine gelen sinyal sonucunda merkezdeki operatör yaşlı veya özürlü bireyin verdiği telefon numaralarındaki kişilere ulaşarak bu kişilerin yaşlı bireyin evine ulaşmasını sağlar. Operatör aynı zamanda doktorunu, sağlık merkezini, ambulansı ve polisi de arar. Bu sistemin kurulması ile birey haftanın yedi günü yirmi dört saat bu hizmetten faydalanabilmektedir. Bu hizmetten faydalanan özürlü bireylerin doktorundan “telecare” merkezine bireyin durumunu bildirir bir rapor vermesi istenmektedir. Acil durumda sinyal ulaştıktan sonra bu rapor doğrultusunda sağlık merkezine özürlü birey hakkında bilgi verilmektedir.
Buna ek olarak, evde bakım hizmetlerini organize eden merkezdeki uzman meslek elamanı kişinin günlük yaşamını takip etmek, varsa günlük yaşam aktivitelerini yerine getirirken ortaya çıkan sorunlarının çözümünde onu desteklemek amacıyla her gün yaşlının durumunu telefonla takip etmektedir.
Özetle, evde bakım hizmetleri hasta bakımı, rehabilitasyon ve kişisel bakım yanında önleyici hizmetleri de kapsayan çok yönlü uygulamalar bütünüdür. Evde bakım hizmeti hastalık, özürlülük, yaşlılık ve gebelik durumunda aileye verilen her türlü desteği kapsar. Temizlik, yemek pişirme, alışveriş gibi günlük ev yardımları, gerekli durumlarda bireyin giyinme, banyo, hareket ettirilmesi gibi kişisel yardımlar; hasta bakımı, konuşma veya fizyoterapi gibi profesyonel yardımlar evde bakımın genel kapsamını oluşturmaktadır. Evde bakımın en temel hedefi, muhtaç bireyin ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayarak, aileye destek vermek ve böylece hem bir bütün olarak ailenin, hem de tüm aile üyelerinin işlevselliğini arttırmaktır.
Evde bakımda disiplinlerarası yaklaşım
Koruyucu, önleyici, tedavi edici ve geliştirici bir bakım modeli olan evde bakım; özürlü, hasta ve yaşlı bireylere yaşadıkları ortamda verilen psiko-sosyal destek, tıbbi ve kişisel bakım hizmetlerinin yanı sıra ev ortamının dışında da gereksinim duydukları serbest zaman değerlendirme, tatil, ulaşım gibi aktiviteleri yerine getirebilmeleri için sağlanan yardım ve destek hizmetlerini içerir. Çok geniş bir uygulama alanı olan evde bakım bu yönüyle doktor, hemşire, sosyal hizmet uzmanı, psikolog, diyetisyen, fizyoterapist, iş-uğraşı terapisti, ev ekonomisti ve diğer sosyal hizmet elemanlarının aktif olarak yer aldığı ve disiplinlerarası ekip çalışmasını gerektiren bir hizmettir.
• İşyerinde Bakım: Özürlünün işyerinde gerekli ergonomik düzenlemeler ve modifikasyonlar yapma, korumalı işyeri modelleri geliştirme, büro tipi egzersizler veya grup egzersizleri, uygun yardımcı cihaz kulla-nımını desteklemeyi hedefleyen bakımdır.
• Okulda Bakım: Özürlünün eğitim aldığı okulda çevresel ve mimari düzenlemeler yapma, okul içindeki transferlerini kolaylaştırıcı uygulamalarda bulunma, uygun ders araç ve gereçlerinin sağlama, gerekli küçük tıbbi müdahaleleri uygulama ve özrün ilerlemesine neden olacak durumlardan korunmak için alınan tedbirleri içerir.
• Kamusal ve Sosyal Alanda Bakım: Özürlünün ulaşabilirliğini sağlayarak topluma yeniden adaptasyonu ve entegrasyonunu sağlamak için yapılan çalışmalardır.
Sosyal Bakım, özellikle sosyal hizmetler ve sağlık alanında bakıma gereksinim duyan bireylerin yaşam kalitesini yükseltmek amacıyla bakım hizmetlerine yönelik yöntemler öneren bir bilim dalıdır.
Bakıma muhtaç insanların ihtiyaçlarını karşılayabilmek ve kaliteli hizmetler sunabilmek için sosyal hizmetlerin, tıp ve sosyal psikoloji olmak üzere diğer sosyal bilim dalları ile bütünleşmesi kaçınılmazdır.
Sosyal bakım biliminin amacı, bakıma gereksinimi olan bireylerin farklı ihtiyaç ve beklentilerine göre kaliteli bakım hizmetlerinin sunulmasını sağlayan altyapının oluşmasını ve gelişmesini hızlandırmaktır.
• Bilinçlendirme: Özürlünün özrü hakkında kendisi ve ailesine verilecek bilgilendirme, öneri ve eğitimi kapsar.
• Mimari ve çevresel düzenlemeler: Özürlünün ev, işyeri, okul, sosyal ve kamusal alanlara ulaşabilirliğini artırma ve bu konuda engelleri kaldırmaya yönelik çevresel ve mimari düzenlemeleri içerir.
• Sosyal Kaynaştırma: Özürlünün toplumsal izolasyonunu engellemeye yönelik yapılan her türlü sosyal ve kültürel ve programları içerir.
• Rekreasyon Evleri: Özürlünün boş zamanlarını değerlendirmek, hobi alanları yaratmak ve rekreasyonel aktivite olanağı sağlamak için düzenlenmiş evlerdir.
• Sosyal Klüpler ve Spor Aktiviteleri: Özürlü bireylerin fiziksel kondisyonunu artırmayı, sportif aktivitelere özendirmeyi ve sosyal readaptasyonunu sağlamayı amaçlar.